Menopauza testi necə edilir? Evdə test, qan testi və FSH

Qısaca:

• 45 yaş və yuxarı, əlamətləri olan sağlam şəxslərdə perimenopauza və menopauza laborator test olmadan müəyyən edilir (NICE).
• FSH qan testi 40–45 yaş arasında əlamətlər və aybaşı dəyişikliyi olduqda və ya 40 yaşdan əvvəl menopauzadan şübhələnildikdə nəzərdən keçirilir (NICE).
• Evdə menopauza testi sidikdə yüksək FSH-ı göstərir, menopauzanı göstərmir; nəticə nə olursa olsun, kontrasepsiyanı dayandırmayın (FDA).
• Kombinə kontrasepsiya üsulu istifadə edirsinizsə, FSH testi menopauzanı müəyyən etmək üçün istifadə edilmir (NICE).

Menopauza testi nəyi ölçür?

Menopauza testi beyindəki hipofiz vəzinin ifraz etdiyi FSH (follikulstimullaşdırıcı hormon) səviyyəsini ölçür. FSH yumurtalıqlarda yumurtanın inkişafını stimullaşdırır. Yumurtalıqlar daha az yumurta buraxdıqca bədən daha çox FSH istehsal edir; buna görə menopauzaya yaxınlaşdıqca FSH yüksəlir (MedlinePlus).

Bir problem var: perimenopauzada FSH ay ərzində qalxıb-enir. Tək bir ölçmə yalnız həmin günü göstərir, keçid dövrünün harasında olduğunuzu göstərmir (FDA). Testin hər zaman cavab verməməsinin səbəbi budur.

Menopauza testi kimlərə lazımdır?

İngiltərənin klinik təlimatı NICE yaşa görə ayırır:

• 45 yaş və yuxarı: Başqa baxımdan sağlam və menopauza əlamətləri olan şəxslərdə laborator test lazım deyil. İsti basma yenicə başlayıbsa və aybaşıda dəyişiklik varsa, perimenopauza; hormonal kontrasepsiya istifadə etmədən 12 ay aybaşı olmayıbsa, menopauza deyilir.
• 40–45 yaş: Aybaşı dəyişikliyi daxil menopauza əlamətləri varsa, menopauzanı təsdiqləmək üçün FSH qan testi nəzərdən keçirilə bilər.
• 40 yaşdan aşağı: Menopauzadan şübhələnildikdə FSH-a baxılır. Yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığı diaqnozu tək bir testlə qoyulmur; 4–6 həftə ara ilə götürülən iki qan nümunəsində FSH yüksək çıxmalıdır.

NICE həmçinin 45 yaş və yuxarı şəxslərdə menopauzanı müəyyən etmək üçün AMH, inhibin, estradiol və ultrasəslə yumurtalıq ölçmələrindən istifadə edilməməsini tövsiyə edir.

Əlamətlərin nə olduğunu Menopauzanın əlamətləri hansılardır?, menopauza və erkən menopauza yaşlarını isə Menopauza neçə yaşda başlayır? yazımızda izah etdik.

FSH qan testi necə edilir?

Qan qol venasından götürülür; prosedur adətən beş dəqiqədən az çəkir (MedlinePlus). Aybaşınız davam edirsə, FSH ay ərzində dəyişdiyi üçün həkim testi dövrün müəyyən günündə istəyə bilər (MedlinePlus).

Bəzi dərmanlar nəticəni dəyişir:

• Kombinə kontrasepsiya üsulu və ya yüksək dozada progestogen: Bunları istifadə edərkən FSH testi menopauzanı müəyyən etmək üçün istifadə edilmir (NICE).
• Hormon terapiyası: FSH-ı yüksəldə bilər (MedlinePlus).

Buna görə testdən əvvəl istifadə etdiyiniz bütün dərmanları həkiminizə deyin.

Menopauza testinin dəyərləri necə oxunur?

Menopauzadan sonra FSH adətən aybaşı görən qadınlardakından yüksəkdir. MedlinePlus-ın verdiyi aralıqlar:

• Aybaşı görməyə davam edən qadın: 4,7–21,5 mIU/mL
• Menopauzadan sonra: 25,8–134,8 mIU/mL

Normal aralıq laboratoriyaya görə bir qədər dəyişir; nəticənizi hesabatınızdakı aralıqla müqayisə edin. Tək bir dəyər təkbaşına diaqnoz qoydurmur. Həkim yaşınızı, əlamətlərinizi, aybaşı nizamınızı və lazım olduqda LH kimi digər hormon nəticələrini birlikdə qiymətləndirir.

Evdə menopauza testi etibarlıdırmı?

Apteklərdə satılan evdə menopauza testləri sidikdə FSH-ı axtarır. ABŞ Qida və Dərman Agentliyinə (FDA) görə:

• Test FSH-ı təxminən 10 dəfədən 9-da düzgün aşkarlayır. Amma ölçdüyü şey FSH-dır, menopauza deyil.
• Səhərin ilk sidiyi ilə edilməsi tövsiyə olunur. Testdən əvvəl çox su içmək, kontraseptiv həb və ya plastır, hormon terapiyası və ya estrogen əlavəsi istifadə etmək, yaxud bunları yenicə dayandırmaq nəticəyə təsir edə bilər.
• Nəticə müsbətdirsə: Menopauza keçidində ola bilərsiniz. Xüsusilə əlamətləriniz varsa, həkiminizə müraciət edin.
• Nəticə mənfidirsə: Əlamətləriniz varsa, menopauzanı və ya perimenopauzanı istisna etmir.
• Kontrasepsiyanı dayandırmayın: Perimenopauzada yumurtlama davam edir və hamilə qala bilərsiniz. Test məhsuldarlığı göstərmir.

MedlinePlus da evdə edilən sidik testlərinin yalnız normadan yüksək FSH-ı göstərə biləcəyini, məhsuldarlıq barədə qərar vermək üçün istifadə edilməməli olduğunu və nəticənin həkimlə müzakirə edilməsini bildirir.

Nə vaxt həkimə müraciət etməlisiniz?

• 45 yaşdan əvvəl aybaşınız qeyri-müntəzəm olubsa və ya kəsilibsə
• Menopauza əlamətləri gündəlik həyatınıza təsir edirsə və seçimlərinizi müzakirə etmək istəyirsinizsə
• Evdə test müsbət çıxıbsa və ya mənfi çıxsa da əlamətləriniz davam edirsə
• 12 ay və ya daha uzun müddət aybaşı olmadıqdan sonra hər hansı vaginal qanaxma baş veribsə

Menopauzadan sonra olan hər qanaxma, az olsa belə, həkimə göstərilməlidir.

Tez-tez verilən suallar

Ailə həkimi menopauza testini təyin edə bilərmi?

FSH qan testini ailə həkiminiz və ya ginekoloqunuz təyin edə bilər. 45 yaş və yuxarısınızsa və əlamətləriniz varsa, çox vaxt testə ehtiyac olmadan qiymətləndirilirsiniz (NICE). Testin harada ediləcəyini ailə həkiminizdən soruşa bilərsiniz.

Menopauza testi üçün ac olmaq lazımdırmı?

MedlinePlus-ın FSH testi səhifəsi hazırlıq barədə yalnız bir şey deyir: aybaşınız davam edirsə, test dövrün müəyyən günündə istənilə bilər. Aclıqdan söz açmır. Eyni qan nümunəsində aclıq tələb edən başqa testlərə də baxılacaqsa, həkiminiz və ya laboratoriya sizi yönləndirəcək.

Evdə menopauza testi neçə dəfə edilməlidir?

FSH perimenopauzada qalxıb-endiyi üçün tək bir test yanılda bilər (FDA). Qutudakı təlimata əməl edin. Nəticə nə olursa olsun, əlamətlərinizi həkiminizlə müzakirə edin.

AMH testi menopauzanı göstərirmi?

NICE 45 yaş və yuxarı şəxslərdə menopauzanı müəyyən etmək üçün AMH testindən istifadə edilməməsini tövsiyə edir. Aşağı AMH menopauzaya yaxınlaşıldığını göstərə bilər, amma nə vaxt başlayacağını göstərmir. AMH barədə Menopauza lüğəti səhifəsində yazdıq.