Menopauza neçə yaşda başlayır? Erkən menopauza nədir və niyə olur?

Qısaca:

• Menopauza ardıcıl 12 ay aybaşı olmadıqda qoyulan diaqnozdur.
• 45 yaşdan əvvəl menopauza erkən, 40 yaşdan əvvəl isə vaxtından əvvəl sayılır.
• Siqaret, ailədə erkən menopauza və bəzi tibbi müalicələr riski artırır.
• Erkən menopauzada azalan hormonların əvəz edilməsi adətən tövsiyə olunur; qərarı həkim verir.

Menopauza neçə yaşda başlayır?

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına görə qadınların çoxu təbii menopauzaya 45–55 yaş arasında daxil olur. ABŞ-da orta yaş 52-dir (ABŞ Milli Yaşlanma İnstitutu).

Menopauza bir gündə baş vermir. Əvvəlcə aybaşı qeyri-müntəzəm olur; bu keçid perimenopauza adlanır və bir neçə il davam edə bilər (ÜST). Menopauza diaqnozu başqa səbəb olmadan ardıcıl 12 ay aybaşı görülmədikdə geriyə baxılaraq qoyulur. Bu dövrün əlamətlərini Menopauzanın əlamətləri hansılardır? yazımızda izah etdik.

Erkən menopauza nədir?

NHS-ə görə:

• Erkən menopauza: Müntəzəm aybaşının 45 yaşdan əvvəl kəsilməsi.
• Vaxtından əvvəl menopauza: Aybaşının 40 yaşdan əvvəl kəsilməsi. Tibbdə yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığı da adlanır.

Düşünüldüyündən daha yayğın ola bilər. Dünyadakı tədqiqatları birləşdirən meta-analizdə 40 yaşdan əvvəl yumurtalıq çatışmazlığının yayılması 3,7% tapılıb (Golezar və b., 2019).

Erkən menopauza niyə yaranır?

Çox vaxt konkret səbəb tapılmır. NHS-in sadaladığı risk amilləri:

• Ailədə erkən menopauza tarixçəsi
• Aybaşının erkən yaşda başlaması
• Siqaret çəkmək
• Az çəki

Bəzi müalicələr də erkən menopauza yarada bilər (NHS):

• Kimyaterapiya və radioterapiya
• Bəzi hormon dərmanları
• Yumurtalıqların əməliyyatla çıxarılması

ÜST 40 yaşdan əvvəl menopauzanın xromosom fərqləri və autoimmun xəstəliklərlə də əlaqəli ola biləcəyini bildirir.

Erkən menopauzanın əlamətləri hansılardır?

Ən aydın əlamət aybaşının 45 yaşdan əvvəl qeyri-müntəzəm olması və ya tam kəsilməsidir. İsti basma, gecə tərləməsi, yuxu problemləri, əhval dəyişiklikləri, unutqanlıq və diqqəti toplamaqda çətinlik də ola bilər (NHS).

Aybaşının kəsilməsinin hamiləlik, həddindən artıq çəki itkisi, intensiv idman və ya qalxanabənzər vəz problemləri kimi başqa səbəbləri də ola bilər. Buna görə 45 yaşdan əvvəl aybaşınız qeyri-müntəzəm olarsa və ya kəsilərsə, həkimə müraciət edin. Digər səbəbləri Aybaşı nizamsızlığı nə zaman və niyə olur? yazımızda tapa bilərsiniz.

Erkən menopauza niyə önəmlidir?

Estrogen sümüklərin və ürək-damar sisteminin qorunmasında rol oynayır. Erkən menopauzada bu qoruma daha tez azaldığından osteoporoz və ürək-damar xəstəliyi riski artır (NHS).

NHS menopauza 45 yaşdan əvvəl başlayıbsa, azalan hormonların əvəz edilməsinin önəmli olduğunu bildirir. Əsas seçimlər hormon terapiyası və ya kombinə edilmiş doğuşa nəzarət həbidir. Hansının və nə qədər müddətə uyğun olduğuna həkim qərar verir.

Nə vaxt həkimə müraciət etməlisiniz?

• 45 yaşdan əvvəl aybaşınız qeyri-müntəzəm olubsa və ya kəsilibsə
• 40 yaşdan əvvəl menopauza əlamətləriniz başlayıbsa
• Ailənizdə erkən menopauza varsa və əlamətlər hiss edirsinizsə
• Kimyaterapiya, radioterapiya və ya yumurtalıq əməliyyatı keçirmisinizsə və aybaşınız dəyişibsə

Tez-tez verilən suallar

Menopauza yaşı irsidirmi?

Ailədə erkən menopauza tarixçəsi riski artıran amillərdəndir (NHS). Ananızın menopauza yaşı fikir verə bilər, amma dəqiq proqnoz deyil.

Siqaret menopauzanı tezləşdirirmi?

Siqaret NHS-in sadaladığı erkən menopauza risk amillərindən biridir.

Erkən menopauzada hamilə qalmaq olarmı?

Erkən və ya vaxtından əvvəl menopauza hamilə qalmağı çətinləşdirir (NHS). Yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığında onlar ara-sıra işləyə bildiyi üçün nadir də olsa, özbaşına hamiləlik mümkündür. Hormon terapiyası hamiləlikdən qorumur (ESHRE, 2024). Hamiləlik istəmirsinizsə, qorunma üsulunu; istəyirsinizsə, süni mayalanma kimi seçimləri həkiminizlə danışın (NHS).