Menopoz Testi Nasıl Yapılır? Evde Test, Kan Testi ve FSH

Kısaca:

• 45 yaş ve üstünde, belirtileri olan sağlıklı kişilerde perimenopoz ve menopoz laboratuvar testi olmadan belirlenir (NICE).
• FSH kan testi 40–45 yaş arasında belirtiler ve adet değişikliği varsa ya da 40 yaşından önce menopozdan şüpheleniliyorsa düşünülür (NICE).
• Evde menopoz testi idrarda yüksek FSH'yi gösterir, menopozu göstermez; sonuç ne olursa olsun doğum kontrolünü bırakma (FDA).
• Kombine doğum kontrol yöntemi kullanıyorsan FSH testi menopozu belirlemek için kullanılmaz (NICE).

Menopoz testi ne ölçer?

Menopoz testi, beyindeki hipofiz bezinin salgıladığı FSH (folikül uyarıcı hormon) düzeyini ölçer. FSH, yumurtalıklarda yumurta gelişimini uyarır. Yumurtalıklar daha az yumurta bıraktıkça vücut daha fazla FSH üretir; bu yüzden menopoza yaklaşırken FSH yükselir (MedlinePlus).

Bir sorun var: perimenopozda FSH ay boyunca inip çıkar. Tek bir ölçüm o günü gösterir, geçiş döneminin neresinde olduğunu göstermez (FDA). Testin her zaman cevap vermemesinin sebebi bu.

Menopoz testi kimlere gerekir?

İngiltere'nin klinik kılavuzu NICE yaşa göre ayırır:

• 45 yaş ve üstü: Başka açıdan sağlıklı ve menopoz belirtileri olan kişilerde laboratuvar testi gerekmez. Sıcak basması yeni başladıysa ve adetlerde değişiklik varsa perimenopoz; hormonlu doğum kontrol yöntemi kullanmıyorken 12 ay adet görülmediyse menopoz denir.
• 40–45 yaş: Adet değişikliği dahil menopoz belirtileri varsa, menopozu doğrulamak için FSH kan testi düşünülebilir.
• 40 yaş altı: Menopozdan şüpheleniliyorsa FSH'ye bakılır. Prematüre over yetmezliği tanısı tek bir testle konmaz; 4–6 hafta arayla alınan iki kan örneğinde FSH'nin yüksek çıkması gerekir.

NICE ayrıca 45 yaş ve üstünde menopozu belirlemek için AMH, inhibin, östradiol ve ultrasonla yumurtalık ölçümlerinin kullanılmamasını önerir.

Belirtilerin neler olduğunu Menopoz Belirtileri Nelerdir?, menopoz ve erken menopoz yaşlarını Menopoz Yaşı Kaç? yazımızda anlattık.

FSH kan testi nasıl yapılır?

Kol damarından kan alınır; işlem genellikle beş dakikadan kısa sürer (MedlinePlus). Adet görmeye devam ediyorsan FSH ay içinde değiştiği için hekimin testi döngünün belirli bir gününde isteyebilir (MedlinePlus).

Bazı ilaçlar sonucu değiştirir:

• Kombine doğum kontrol yöntemi ya da yüksek doz progestojen: Bunları kullanırken FSH testi menopozu belirlemek için kullanılmaz (NICE).
• Hormon tedavisi: FSH'yi yükseltebilir (MedlinePlus).

Bu yüzden testten önce kullandığın bütün ilaçları hekimine söyle.

Menopoz testi değerleri nasıl okunur?

Menopozdan sonra FSH genellikle adet gören kadınlardakinden yüksektir. MedlinePlus'ın verdiği aralıklar:

• Adet görmeye devam eden kadın: 4,7–21,5 mIU/mL
• Menopoz sonrası: 25,8–134,8 mIU/mL

Normal aralık laboratuvara göre biraz değişir; sonucunu raporundaki aralıkla karşılaştır. Tek bir değer tek başına tanı koydurmaz. Hekim yaşını, belirtilerini, adet düzenini ve gerekirse LH gibi öteki hormon sonuçlarını birlikte değerlendirir.

Evde menopoz testi güvenilir mi?

Eczanede satılan evde menopoz testleri idrarda FSH'yi arar. ABD Gıda ve İlaç Dairesi'ne (FDA) göre:

• Test FSH'yi yaklaşık 10 seferde 9 doğru saptar. Ama ölçtüğü şey FSH'dir, menopoz değil.
• Sabahın ilk idrarıyla yapılması önerilir. Testten önce çok su içmek, doğum kontrol hapı ya da bandı, hormon tedavisi ya da östrojen takviyesi kullanmak veya bunları yeni bırakmak sonucu etkileyebilir.
• Sonuç pozitifse: Menopoz geçişinde olabilirsin. Özellikle belirtilerin varsa hekimine görün.
• Sonuç negatifse: Belirtilerin varsa menopozu ya da perimenopozu dışlamaz.
• Doğum kontrolünü bırakma: Perimenopozda yumurtlama sürer ve hamile kalabilirsin. Test doğurganlığı göstermez.

MedlinePlus da evde yapılan idrar testlerinin yalnız normalden yüksek FSH'yi gösterebileceğini, doğurganlık hakkında karar vermek için kullanılmaması gerektiğini ve sonucun hekimle konuşulmasını söyler.

Ne zaman hekime gitmelisin?

• 45 yaşından önce adetlerin düzensizleştiyse ya da kesildiyse
• Menopoz belirtileri günlük hayatını etkiliyorsa ve seçeneklerini konuşmak istiyorsan
• Evde test pozitif çıktıysa ya da negatif çıktığı hâlde belirtilerin sürüyorsa
• 12 ay ya da daha uzun süredir adet görmüyorken herhangi bir vajinal kanama olduysa

Menopozdan sonra olan her kanama, az da olsa, hekime gösterilmelidir.

Sık sorulanlar

Sağlık ocağı menopoz testi yapıyor mu?

FSH kan testini aile hekimin ya da kadın hastalıkları uzmanın isteyebilir. 45 yaş ve üstündeysen ve belirtilerin varsa çoğu zaman teste gerek kalmadan değerlendirilir (NICE). Testin nerede yapılacağını aile hekimine sorabilirsin.

Menopoz testi için aç olmak gerekir mi?

MedlinePlus'ın FSH testi sayfası hazırlık olarak yalnız bir şey söyler: adet görmeye devam ediyorsan test döngünün belirli bir gününde istenebilir. Açlıktan söz etmez. Aynı kan örneğinde açlık isteyen başka testler de bakılacaksa hekimin ya da laboratuvar seni yönlendirir.

Evde menopoz testi kaç kez yapılmalı?

FSH perimenopozda inip çıktığı için tek bir test yanıltabilir (FDA). Kutudaki talimata uy. Sonuç ne olursa olsun belirtilerini hekiminle konuş.

AMH testi menopozu gösterir mi?

NICE, 45 yaş ve üstünde menopozu belirlemek için AMH testinin kullanılmamasını önerir. Düşük AMH menopoza yaklaşıldığını gösterebilir ama ne zaman başlayacağını göstermez. AMH'yi Menopoz Sözlüğü'nde anlattık.