Aybaşı niyə gecikir? Neçə gün normaldır, test nə vaxt edilməlidir?

Qısaca:

• Aybaşının 21–35 gündən bir gəlməsi normaldır; aralıq 35 günü keçirsə, aybaşı nizamsız sayılır (NHS).
• Hamiləlik testi əksər hallarda aybaşının gecikdiyi ilk gündən etibarlıdır. Aybaşı gününüzü bilmirsinizsə, testi qorunmasız cinsi əlaqədən ən azı 21 gün sonra edin (NHS).
• Test mənfi çıxıb, amma aybaşı gəlməyibsə, bir neçə gün sonra təkrarlayın. İkinci test də mənfidirsə, həkimə müraciət edin (NHS).
• NHS və MedlinePlus aybaşı gecikəndə bitki tövsiyə etmir; nə ediləcəyi gecikmənin səbəbindən asılıdır. «Aybaşını gətirən» kimi təqdim olunan yarpız (bataqlıq nanəsi) yağı ağızdan qəbul edildikdə zəhərlidir (NIH LiverTox).
• Ardıcıl 3 aybaşını buraxmısınızsa, həkimə gedin (NHS).

Aybaşının neçə gün gecikməsi normaldır?

NHS-ə görə, əksər qadınlarda aybaşı təxminən 28 gündən bir gəlir, lakin 21–35 gün arasındakı istənilən aralıq normaldır. İki aybaşı arasındakı müddət 21 gündən qısa və ya 35 gündən uzundursa, aybaşı nizamsız sayılır. Aralıq aydan aya da dəyişə bilər; aybaşı bəzən tez, bəzən gec gəlir.

Yəni adi dövrünüz 28 gündürsə və aybaşı bir neçə gün gecikibsə, aralıq hələ də normal hüdudlarda ola bilər. NHS-ə görə, aybaşının gecikməsi çox vaxt narahatlıq üçün səbəb deyil, amma yenə də səbəbinə baxmaq lazımdır.

Gecikməni düzgün ölçmək üçün aybaşınızı təqvimdə və ya tətbiqdə qeyd edin. Dövrün ilk günü aybaşının başladığı gündür; son günü növbəti aybaşıdan əvvəlki gündür (NHS). Dövr ilk aybaşı illərində və menopauzaya yaxınlaşdıqca daha tez-tez nizamsız olur (NHS).

Aybaşınız uzun müddətdir nizamsızdırsa, bu, tək bir gecikmədən fərqli vəziyyətdir. Bunu Aybaşı pozuntusu nə vaxt və niyə olur? yazımızda izah etdik.

Aybaşı niyə gecikir?

NHS və MedlinePlus-ın sadaladığı tez-tez rast gəlinən səbəblər:

• Hamiləlik: aybaşının gecikməsinin ən çox rast gəlinən səbəbidir (MedlinePlus).
• Stress və güclü narahatlıq (NHS, MedlinePlus)
• Qəfil arıqlama və ya artıq çəki: sərt pəhrizlər və mədə əməliyyatından sonra sürətli arıqlama da bura daxildir (MedlinePlus).
• Həddindən artıq idman (NHS)
• Əmizdirmə (NHS)
• Hormonal kontrasepsiya: NHS kontraseptiv həbi, kontraseptiv iynəni və hormonal uşaqlıqdaxili sistemi aybaşının gecikməsi və ya kəsilməsi səbəbləri arasında sayır. MedlinePlus-a görə həb və ya iynə dayandırıldıqdan sonra aybaşının bərpası 6 aydan çox çəkə bilər.
• Perimenopauza: menopauzaya keçid adətən 45–55 yaş arasında başlayır (NHS). Ətraflı: Perimenopauza nədir? yazımızda.
• PMOS (köhnə adı PKYS): NHS indi bu vəziyyəti yeni adı ilə, «poliendokrin metabolik yumurtalıq sindromu» kimi adlandırır.
• Qalxanabənzər vəz problemləri: həm çox işləyən, həm də az işləyən qalxanabənzər vəz aybaşına təsir edə bilər (NHS).

Daha az rast gəlinən səbəblər arasında diabet və ürək xəstəliyi (NHS), hipofiz vəzinin şişləri, bəzi psixiatrik və xərçəng dərmanları, yumurtalıqların erkən çatışmazlığı və böyrəküstü vəz xəstəlikləri var (MedlinePlus).

Təcili kontraseptiv həb qəbul etmisinizsə, növbəti aybaşının nə vaxt gələ biləcəyini Təcili kontraseptiv həb: bilməli olduğunuz hər şey yazımızda izah etdik.

Hamiləlik testi nə vaxt edilir?

NHS-ə görə:

• Hamiləlik testlərinin çoxu aybaşının gecikdiyi ilk gündən edilə bilər.
• Aybaşınızın nə vaxt gələcəyini bilmirsinizsə, testi qorunmasız cinsi əlaqədən ən azı 21 gün sonra edin.
• Bəzi çox həssas testlər aybaşı gecikməmişdən əvvəl də istifadə oluna bilər.
• Test günün istənilən vaxtı götürülmüş sidiklə edilə bilər; səhər sidiyi şərt deyil.
• Kontraseptiv həb qəbul etməyiniz test nəticəsinə təsir etmir. Heç bir üsul yüz faiz qoruma vermədiyi üçün şübhəniz varsa, test edin.

Testlər mayalanmadan təxminən 6 gün sonra hasil olunmağa başlayan hCG hormonunu ölçür (NHS). Qutudakı təlimata əməl etdikdə evdə edilən testlər etibarlıdır. Müsbət nəticə demək olar ki, həmişə doğrudur. Mənfi nəticə daha az etibarlıdır: test çox tez edilibsə və ya təlimata əməl olunmayıbsa, yanılda bilər. Bəzi dərmanlar da nəticəyə təsir edə bilər (NHS).

Mənfi nəticə almağınıza baxmayaraq hamilə ola biləcəyinizi düşünürsünüzsə, bir neçə gün gözləyib testi təkrarlayın. İkinci test də mənfi çıxdığı halda aybaşı gəlməyibsə, həkimə müraciət edin (NHS).

«Aybaşını gətirən» bitkilər işə yarayırmı?

«Aybaşını gətirən» kimi təqdim olunan çaylar, yağlar və ya bitki qarışıqları haqqında iki şeyi bilməlisiniz.

Birincisi: NHS və MedlinePlus aybaşı gecikəndə bitki tövsiyə etmir. Hər ikisi nə ediləcəyinin gecikmənin səbəbindən asılı olduğunu bildirir. Səbəb hamiləlik, stress, çəki dəyişikliyi və ya qalxanabənzər vəz problemidirsə, yanaşma da buna görə dəyişir.

İkincisi: bu məqsədlə xatırlanan bitkilərin bəziləri zəhərlidir. ABŞ Milli Səhiyyə İnstitutlarının qaraciyər zədələnməsi məlumat bazası LiverTox-a görə, yarpız (Mentha pulegium) yağı:

• keçmişdə aybaşını gətirmək və uşaq salmaq üçün istifadə olunub;
• ağızdan qəbul edildikdə çox zəhərlidir;
• hətta bir xörək qaşığı (15 ml) qədər az miqdarda belə huşunu itirmə, qıcolmalar, koma, qaraciyər və böyrək zədələnməsi və bir neçə orqanın çatışmazlığına səbəb ola bilər;
• daxili istifadə üçün tövsiyə olunmur.

Hamilə olma ehtimalınız varsa, qanaxmanı başlatmağa çalışmaq əvəzinə əvvəlcə hamiləlik testi edin. Hansısa bitki və ya məhsul istifadə etməyi düşünürsünüzsə, əvvəlcə əczaçı və ya həkimlə məsləhətləşin.

Həkim nə edir?

NHS-ə görə həkim sağlamlıq vəziyyətinizi soruşur və səbəbi tapmaq üçün qan analizləri təyin edə bilər. Lazım olduqda ginekoloqa və ya hormon mütəxəssisinə yönləndirir.

MedlinePlus-a görə əvvəlcə hamiləlik testi edilir. Həkim həmçinin bunları təyin edə bilər:

• FSH, LH, prolaktin, testosteron, estradiol və TSH (qalxanabənzər vəz) kimi hormon analizləri;
• kiçik çanaq ultrasəs müayinəsi.

Nə ediləcəyi səbəbdən asılıdır. NHS nümunə olaraq PMOS-da aybaşını tənzimləməyə kömək edən kombinə edilmiş kontraseptiv həbi və perimenopauzada hormon terapiyasını göstərir. Həkim stresi azaltmaq və sağlam çəkini qorumaq üçün də dəstək təklif edə bilər (NHS).

Nə vaxt həkimə müraciət etməlisiniz?

NHS-ə görə bu hallarda həkimə müraciət edin:

• Ardıcıl 3 aybaşını buraxmısınızsa
• 15 yaşınız olduğu halda aybaşınız heç başlamayıbsa
• Aybaşının gecikməsi ilə yanaşı çəki artımı və ya itkisi, yorğunluq, üzdə tüklənmə, quru və ya yağlı dəri kimi dəyişikliklər varsa
• Aybaşınız nizamsız olubsa
• İki hamiləlik testi mənfi çıxdığı halda aybaşı gəlməyibsə

MedlinePlus daha tez hərəkət etməyi tövsiyə edir: birdən çox aybaşını buraxdıqda həkimə və ya ginekoloqa müraciət edin.

Dərhal təcili yardıma gedin: hamilə ola biləcəyiniz dövrdə qarnınızda qəfil, kəskin və güclü ağrı varsa və ona başgicəllənmə, huşunu itirmə, ürəkbulanma və ya nəzərə çarpan solğunluq qoşulursa, gözləmədən təcili yardım şöbəsinə gedin. NHS-ə görə bunlar ektopik (uşaqlıqdankənar) hamiləlikdə borunun cırıldığını göstərə bilər; bu, təcili vəziyyətdir. Hamiləlik testiniz müsbət çıxmasa belə, aybaşınız gecikib və aşağıdakı əlamətlərdən bir neçəsi birlikdə müşahidə olunursa, dərhal həkimə müraciət edin (NHS): qarnın aşağı hissəsində bir tərəfdə ağrı, vaginal qanaxma və ya qəhvəyi sulu axıntı, çiyin ucunda ağrı, sidiyə və ya ayaqyoluna gedərkən narahatlıq.

Tez-tez verilən suallar

Stress aybaşını neçə gün gecikdirir?

Mənbələr müəyyən gün sayı vermir. NHS stresi aybaşı gecikməsinin tez-tez rast gəlinən səbəbləri arasında sayır; həkim stresi azaltmaq üçün məsləhət və ya dəstək təklif edə bilər. Gecikmə uzanırsa və ya təkrarlanırsa, səbəbinə baxmaq lazımdır.

Hamiləlik testi mənfidir, amma aybaşım gəlməyib. Nə etməliyəm?

NHS-ə görə test çox tez edilibsə, nəticə yanıldıcı ola bilər. Bir neçə gün gözləyin və testi təkrarlayın. İkinci test də mənfi çıxdığı halda aybaşı gəlməyibsə, həkimə müraciət edin. Aybaşı aralığınız tez-tez 35 günü keçirsə, bunu həkimə deyin (NHS).

Kontraseptiv həbi dayandırdıqdan sonra aybaşı gecikirmi?

Gecikə bilər. MedlinePlus-a görə kontraseptiv həb və ya hormon iynəsi dayandırıldıqdan sonra aybaşının geri qayıtması 6 aydan çox çəkə bilər. Bu müddətdə hamiləlik ehtimalı da var; şübhəniz varsa, test edin.

«Aybaşını gətirən» bitki çayı içmək təhlükəsizdirmi?

NHS və MedlinePlus aybaşı gecikəndə bitki tövsiyə etmir. Yarpız yağı kimi bəzi bitki məhsulları ağızdan qəbul edildikdə ciddi zəhərlənməyə səbəb ola bilər (NIH LiverTox). Əvvəlcə hamiləlik testi edin; hansısa məhsul istifadə etməyi düşünürsünüzsə, əczaçı və ya həkimlə məsləhətləşin.