Adet Gecikmesi Neden Olur? Kaç Gün Normal, Ne Zaman Test Yapılmalı?

Kısaca:

• Adetin 21 ile 35 günde bir gelmesi olağandır; aralık 35 günü geçiyorsa adet düzensiz sayılır (NHS).
• Gebelik testi çoğunlukla adetin geciktiği ilk günden itibaren güvenilirdir. Adet gününü bilmiyorsan korunmasız ilişkiden en az 21 gün sonra yap (NHS).
• Test negatif çıktı ama adet gelmediyse birkaç gün sonra tekrarla. İkinci test de negatifse hekimine görün (NHS).
• NHS ve MedlinePlus adet gecikmesinde bitki önermiyor; ne yapılacağı gecikmenin nedenine bağlı. "Adet söktürücü" diye anlatılan yarpuz yağı ağızdan alındığında zehirlidir (NIH LiverTox).
• Üst üste 3 adetini kaçırdıysan hekime git (NHS).

Adet kaç gün gecikirse normal?

NHS'e göre adet çoğu kadında yaklaşık 28 günde bir gelir, ama 21 ile 35 gün arasındaki her aralık olağandır. İki adet arasındaki süre 21 günden kısa ya da 35 günden uzunsa adet düzensiz sayılır. Aralık aydan aya da değişebilir; adet bazen erken, bazen geç gelir.

Yani her zamanki döngün 28 günse ve adetin birkaç gün gecikmişse, aralık hâlâ olağan sınırlar içinde olabilir. NHS'e göre adet gecikmesi çoğu zaman endişe edilecek bir şey değildir, ama yine de nedenine bakmak gerekir.

Gecikmeyi doğru ölçmek için adetini bir takvime ya da uygulamaya yaz. Döngünün ilk günü adetin başladığı gündür; son günü bir sonraki adetten önceki gündür (NHS). Döngü ilk adet yıllarında ve menopoza yaklaşırken daha sık düzensizleşir (NHS).

Adetin uzun süredir düzensizse, bu tek bir gecikmeden farklı bir durumdur. Onu Adet Düzensizliği Ne Zaman ve Neden Olur? yazımızda anlattık.

Adet gecikmesinin nedenleri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'ın saydığı sık nedenler:

• Gebelik: Adet gecikmesinin en sık nedenidir (MedlinePlus).
• Stres ve yoğun kaygı (NHS, MedlinePlus)
• Ani kilo kaybı ya da fazla kilo: Sıkı diyetler ve mide ameliyatından sonraki hızlı kilo kaybı da buna dahil (MedlinePlus).
• Aşırı egzersiz (NHS)
• Emzirme (NHS)
• Hormonlu doğum kontrol yöntemleri: NHS doğum kontrol hapını, doğum kontrol iğnesini ve hormonlu rahim içi sistemi adetin gecikmesinin ya da gelmemesinin nedenleri arasında sayar. MedlinePlus'a göre hap ya da iğne bırakıldıktan sonra adetin dönmesi 6 aydan uzun sürebilir.
• Perimenopoz: Menopoza geçiş, genellikle 45 ile 55 yaş arasında başlar (NHS). Ayrıntısı Perimenopoz Nedir? yazımızda.
• PMOS (eski adıyla PKOS): NHS artık bu durumu yeni adıyla, "poliendokrin metabolik over sendromu" diye anıyor.
• Tiroid sorunları: Hem çok çalışan hem az çalışan tiroid adeti etkileyebilir (NHS).

Daha az görülen nedenler arasında diyabet ve kalp hastalığı (NHS), hipofiz bezi tümörleri, bazı psikiyatri ve kanser ilaçları, yumurtalıkların erken yetmezliği ve böbrek üstü bezi hastalıkları var (MedlinePlus).

Ertesi gün hapı kullandıysan, sonraki adetin ne zaman gelebileceğini Ertesi Gün Hapı Ne İşe Yarar? yazımızda anlattık.

Gebelik testi ne zaman yapılır?

NHS'e göre:

• Çoğu gebelik testi adetin geciktiği ilk günden itibaren yapılabilir.
• Adetinin ne zaman geleceğini bilmiyorsan testi korunmasız ilişkiden en az 21 gün sonra yap.
• Bazı çok hassas testler adet gecikmeden önce de kullanılabilir.
• Test günün herhangi bir saatinde alınan idrarla yapılabilir; sabah idrarı şart değildir.
• Doğum kontrol hapı kullanıyor olman testin sonucunu bozmaz. Hiçbir yöntem yüzde yüz koruma sağlamadığı için şüphen varsa test yap.

Testler, döllenmeden yaklaşık 6 gün sonra üretilmeye başlayan hCG hormonunu ölçer (NHS). Kutudaki talimata uyduğunda evde yapılan testler güvenilirdir. Pozitif sonuç neredeyse her zaman doğrudur. Negatif sonuç daha az güvenilirdir: test çok erken yapıldıysa ya da talimata uyulmadıysa yanıltabilir. Bazı ilaçlar da sonucu etkileyebilir (NHS).

Negatif sonuç aldığın hâlde gebe olabileceğini düşünüyorsan birkaç gün bekleyip testi tekrarla. İkinci test de negatif çıktığı hâlde adetin gelmediyse hekimine görün (NHS).

"Adet söktürücü" bitkiler işe yarar mı?

"Adet söktürücü" diye anlatılan çaylar, yağlar ya da bitki karışımları için iki şeyi bilmen gerekir.

Birincisi: NHS ve MedlinePlus adet gecikmesinde bitki önermiyor. İkisi de ne yapılacağının gecikmenin nedenine bağlı olduğunu söylüyor. Neden gebelikse, stresse, kilo değişimiyse ya da tiroid sorunuysa, yaklaşım da buna göre değişir.

İkincisi: Bu amaçla anılan bitkilerin bazıları zehirlidir. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri'nin karaciğer hasarı veri tabanı LiverTox'a göre yarpuz (Mentha pulegium) yağı:

• geçmişte adet söktürmek ve düşük yaptırmak için kullanılmış;
• ağızdan alındığında çok zehirli;
• bir yemek kaşığı (15 mL) kadar küçük miktarlarda bile bayılma, nöbet, koma, karaciğer ve böbrek hasarı ve birden çok organın yetmezliğine yol açabiliyor;
• iç kullanım için önerilmiyor.

Gebe olma ihtimalin varken kanamayı başlatmaya çalışmak yerine önce gebelik testi yap. Bir bitki ya da ürün kullanmayı düşünüyorsan önce eczacına ya da hekimine danış.

Hekim ne yapar?

NHS'e göre hekim sağlık durumunu sorar ve nedeni bulmak için kan testleri isteyebilir. Gerekirse kadın hastalıkları ya da hormon uzmanına yönlendirir.

MedlinePlus'a göre önce gebelik testi yapılır. Hekim ayrıca şunları isteyebilir:

• FSH, LH, prolaktin, testosteron, östradiol ve TSH (tiroid) gibi hormon testleri;
• pelvik ultrason.

Ne yapılacağı nedene bağlıdır. NHS örnek olarak, PMOS'ta adetleri düzenlemeye yardım eden kombine doğum kontrol hapını ve perimenopozda hormon tedavisini sayar. Hekim stresi azaltmak ve sağlıklı kiloyu korumak için de destek önerebilir (NHS).

Ne zaman hekime gitmelisin?

NHS'e göre şu durumlarda hekime görün:

• Üst üste 3 adetini kaçırdıysan
• 15 yaşına geldiğin hâlde adetin hiç başlamadıysa
• Adet gecikmesiyle birlikte kilo alma ya da kaybı, yorgunluk, yüzde kıllanma, kuru ya da yağlı cilt gibi değişiklikler varsa
• Adetlerin düzensizleştiyse
• İki gebelik testi negatif çıktığı hâlde adetin gelmediyse

MedlinePlus daha erken davranmayı öneriyor: birden fazla adeti kaçırdığında hekime ya da kadın hastalıkları uzmanına başvur.

Hemen acile git: Gebe olabileceğin bir dönemde karnında ani, keskin ve şiddetli ağrı varsa ve buna baş dönmesi, bayılma, bulantı ya da belirgin solukluk eşlik ediyorsa beklemeden acil servise git. NHS'e göre bunlar dış gebelikte tüpün yırtıldığını gösterebilir; acil durumdur. Gebelik testin pozitif çıkmamış olsa bile, adetin gecikmişken şu belirtilerden birkaçı birlikte görülürse hemen hekime başvur (NHS): karnın altında tek tarafta ağrı, vajinal kanama ya da kahverengi sulu akıntı, omuz ucunda ağrı, idrar ya da dışkı yaparken rahatsızlık.

Sık sorulanlar

Stres adeti kaç gün geciktirir?

Kaynaklar belirli bir gün sayısı vermiyor. NHS stresi adet gecikmesinin sık nedenleri arasında sayar; hekim stresi azaltmak için tavsiye ya da destek önerebilir. Gecikme uzarsa ya da tekrarlarsa nedenine bakmak gerekir.

Gebelik testi negatif ama adetim gelmedi, ne yapmalıyım?

NHS'e göre test çok erken yapıldıysa sonuç yanıltıcı olabilir. Birkaç gün bekle ve testi tekrarla. İkinci test de negatif çıktığı hâlde adetin gelmediyse hekimine görün. Adet aralığın 35 günü sık sık aşıyorsa bunu hekime söyle (NHS).

Doğum kontrol hapını bıraktıktan sonra adet gecikir mi?

Gecikebilir. MedlinePlus'a göre doğum kontrol hapı ya da hormon iğnesi bırakıldıktan sonra adetin geri gelmesi 6 aydan uzun sürebilir. Bu sürede gebelik olasılığı da vardır; şüphen varsa test yap.

Adet söktürücü bitki çayı içmek güvenli mi?

NHS ve MedlinePlus adet gecikmesinde bitki önermiyor. Yarpuz yağı gibi bazı bitki ürünleri ağızdan alındığında ciddi zehirlenmeye yol açabiliyor (NIH LiverTox). Önce gebelik testi yap; bir ürün kullanmayı düşünüyorsan eczacına ya da hekimine danış.