Perimenopozdan hormon testlerine, menopozda sık geçen terimlerin kısa ve kaynaklı tanımları. Her terim kendi başına okunur; ayrıntı için ilgili Keşfet yazısına bağlanır.
Premenopoz, menopozdan önceki dönemi anlatan terimdir; kaynaklar onu farklı genişlikte kullanır. The Menopause Society, ilk adetten perimenopoza kadar geçen üreme çağını premenopoz sayar. NIH'in tıbbi terim sözlüğü MeSH ise menopozdan önceki dönemi anlatır ve premenopozdaki kadınlarda yumurtalık döngüsünün sona ermesine geçişin otuzlu yaşların sonuyla ellili yaşların başı arasında yaşandığını belirtir.
Perimenopoz, adetlerin tamamen kesilmesinden önceki geçiş dönemidir. Yumurtalıkların ürettiği östrojen ve progesteron dalgalanarak azalır; adet döngüleri düzensizleşebilir, sıcak basması gibi belirtiler başlayabilir. Genellikle 40'lı yaşlarda başlar ve birkaç yıl sürebilir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre bu dönem, ilk değişikliklerin görülmesinden son adetten sonraki bir yılın sonuna kadar uzanır.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Perimenopoz belirtileriniz olduğunu düşünüyor ve seçeneklerinizi konuşmak istiyorsanız, çarpıntı yaşıyorsanız ya da adetleriniz sürerken kanamanız öncekinden azalmak yerine artıyorsa hekime başvurun.
Menopoz, adet kanamalarının kalıcı olarak sona ermesidir; başka bir nedeni olmadan art arda 12 ay adet görülmediğinde gerçekleşmiş sayılır. Yumurtalıkların yumurta bırakması ve östrojen üretimi büyük ölçüde azalır. Doğal menopoz çoğunlukla 45–55 yaşları arasında yaşanır; kadınlar menopoza farklı yaşlarda girer, ABD'de ortalama yaş 52'dir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Son adetinizin üzerinden 12 ay ya da daha uzun süre geçtikten sonra az da olsa herhangi bir vajinal kanama olursa hekime başvurun.
Postmenopoz, son adetin üzerinden 12 ay geçip menopoz gerçekleştikten sonra başlayan ve yaşamın geri kalanını kapsayan dönemdir. Bu dönemde östrojen düzeyi düşük kalır. NIH'e bağlı NIA'ya göre menopozdan sonra kalp hastalığı, inme ve osteoporoz gibi durumlara yatkınlık artar; birçok kadında sıcak basmaları da yıllarca sürebilir.
Klimakteryum, kadında yumurtalık işlevinin sona ermesine eşlik eden hormonal ve bedensel değişikliklerle geçen fizyolojik dönemdir. Tanım, NIH'in tıbbi terim sözlüğü MeSH'e dayanır. Bu sözlükte menopoz klimakteryumun alt başlığıdır; premenopoz, perimenopoz ve postmenopoz da menopozun altında yer alır. Yani klimakteryum, bu dönemlerin hepsini kapsayan en geniş terimdir.
Erken menopoz, adetlerin 45 yaşından önce kesilmesidir; 40 yaşından önce olursa prematür menopoz denir. Kendiliğinden olabileceği gibi yumurtalıkların ameliyatla alınması, kemoterapi ya da radyoterapi gibi başka hastalıkların tedavileri de neden olabilir. 45 yaşından önce menopoz belirtileri olan kişilerde hekim tanı için kan testi isteyebilir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
45 yaşından önce adetleriniz seyrekleşir ya da kesilirse ve menopoz belirtileri yaşıyorsanız hekime başvurun.
Diğer adları: primer over yetmezliği veya erken yumurtalık yetmezliği
Prematür over yetmezliği, yumurtalıkların 40 yaşından önce normal çalışmayı bırakmasıdır. Adetler çoğu zaman seyrekleşir ya da kesilir, gebe kalmak güçleşebilir. NIH, bu durumun erken menopozla aynı şey olmadığını belirtir. NICE'a göre tanı, belirtiler ve 4–6 hafta arayla alınan iki kan örneğinde yüksek çıkan FSH düzeyiyle konur.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
40 yaşından önce adetleriniz seyrekleşir ya da kesilirse hekime başvurun.
Cerrahi menopoz, iki yumurtalığın ameliyatla alınmasıyla başlayan menopozdur; adetler ve yumurtalıkların hormon üretimi ameliyatla birlikte sona erer. Yalnız rahmin alınması adetleri bitirir, ama yumurtalıklar yerinde kaldıkça menopoza yol açmaz. Kanser için uygulanan kemoterapi ve radyoterapi gibi tedaviler de erken menopoza neden olabilir.
Diğer adları: ateş basması veya vazomotor belirtiler
Sıcak basması, yüzde, boyunda ve göğüste aniden yayılan yoğun sıcaklık hissidir; terleme, çarpıntı ya da baş dönmesi eşlik edebilir ve birkaç dakika sürebilir. Gece görülenlerine gece terlemesi denir; ikisi birlikte vazomotor belirtiler olarak anılır. Perimenopoz ve menopozun yaygın belirtilerindendir; sıklığı ve şiddeti kişiden kişiye değişir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Sıcak basmaları uykunuzu ya da günlük yaşamınızı etkiliyorsa seçenekleri hekiminizle konuşabilirsiniz.
Gece terlemesi, uyku sırasında gecelik ve yatak örtülerini ıslatacak kadar yoğun terlemedir; menopozdaki gece terlemeleri, gece yaşanan sıcak basmalarıdır. NHS'e göre menopoz yaygın nedenlerindendir; kaygı, bazı antidepresan, steroid ve ağrı kesici ilaçlar, düşük kan şekeri, alkol ve aşırı terleme durumu da gece terlemesine yol açabilir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Gece terlemeleri sizi düzenli olarak uyandırıyor ya da endişelendiriyorsa; yüksek ateş, öksürük ya da ishalle birlikteyse veya nedensiz kilo kaybı varsa hekime başvurun.
Çarpıntı, kalp atışlarının fark edilir ve rahatsız edici hâle gelmesidir; kalbin hızlı, düzensiz, güçlü ya da çırpınır gibi attığı hissedilir. NHS'e göre çarpıntı bazen menopoza girildiğinin işareti olabilir; sıcak basmaları da çarpıntıya yol açabilir. Çarpıntı yaygındır ve çoğu zaman ciddi bir sorunun işareti değildir; demir eksikliği anemisi, tiroidin fazla çalışması ya da kalp ritmi bozukluğu da neden olabilir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Çarpıntı geçmiyorsa ya da göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılacak gibi olma veya bayılma eşlik ediyorsa acil yardım alın. Çarpıntı tekrarlıyor ya da sıklaşıyorsa, birkaç dakikadan uzun sürüyorsa, kalp hastalığınız ya da ailenizde kalp hastalığı öyküsü varsa hekime başvurun.
Menopozda uyku bozukluğu, uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte zorlanmaktır; NHS bunu menopoz ve perimenopozun belirtileri arasında sayar. Yetersiz uyku günlük yaşamı etkileyebilir, kişiyi gergin ve kaygılı hissettirebilir. Gece terlemeleri varsa uyku sorunları ağırlaşabilir. Uyku sorunları uzun sürüyorsa nedenlerini hekimle konuşmak gerekir.
Ruh hali değişiklikleri, menopoz geçişinde görülebilen ani duygu iniş çıkışları, keyifsizlik ve çökkünlük hâlleridir. NHS, menopoz ve perimenopoz belirtileri arasında ruh hali dalgalanmalarını, düşük ruh halini ve depresyonu sayar. Uyku sorunları ve belirgin yorgunluk bu belirtileri ağırlaştırabilir. Sıcak basmaları azalırken yerini düşük ruh hali ve kaygı alabilir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Düşük ruh hali haftalarca sürüyor ya da günlük yaşamınızı etkiliyorsa hekime başvurun.
Beyin sisi, unutkanlık, odaklanma güçlüğü ve düşüncelerin bulanıklaşması hissini anlatan gündelik bir ifadedir; tıbbi bir tanı değildir. NHS, menopoz ve perimenopoz belirtileri arasında bellek ve odaklanma sorunlarını sayar. Bu sorunların başka nedenleri de olabileceği için belirtiler sürüyor ya da artıyorsa hekimle konuşmak gerekir.
Baş ağrısı ve migren, perimenopoz ve menopozda alışılmıştan daha kötü seyredebilen ağrılardır; NHS bunları menopoz belirtileri arasında sayar ve menopozdaki baş ağrısını hormonal baş ağrısı olarak anar. The Menopause Society'ye göre migren, genellikle başın bir yanında daha kötü olan ve bedensel etkinlikle artan, orta ya da şiddetli zonklayıcı bir ağrıdır; bulantı, kusma, ışığa ve sese duyarlılık eşlik edebilir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Baş ağrısı kendi denediklerinize rağmen geçmiyor ya da kötüleşiyorsa veya sık tekrarlıyorsa hekime başvurun. Ani başlayan çok şiddetli baş ağrısında ya da baş ağrısına yüzde veya vücutta uyuşma, güçsüzlük, konuşma güçlüğü ya da bilinç bulanıklığı eşlik ediyorsa acil yardım alın.
Eklem ağrısı, menopoz geçişinde görülebilen kas ve eklem ağrılarıdır. NHS, kas ağrılarını ve eklem ağrılarını menopoz ve perimenopoz belirtileri arasında sayar; eklem ağrısının menopozdan sonra da sürebileceğini belirtir. Eklem ağrısının menopoz dışında da birçok nedeni olabildiği için uzun süren ya da artan ağrı hekimle değerlendirilir.
Menopozda kilo alımı, perimenopoz ve menopoz döneminde vücut ağırlığının artmasıdır. NHS'e göre bu dönemde kilo alımı yaygındır ve çoğu zaman karın ve üst gövde çevresinde olur. Dünya Sağlık Örgütü de menopozun vücut bileşimini ve kalp-damar riskini etkileyebileceğini belirtir. NHS, bu dönemde sağlıklı ve dengeli beslenmeyi ve düzenli egzersizi önerir.
Diğer adları: saç dökülmesi veya androgenetik alopesi
Saç incelmesi, saçın seyrelmesi ya da dökülmesidir; NHS bunu menopoz ve perimenopoz belirtileri arasında sayar. The Menopause Society, orta yaştaki kadınlarda saçlı derideki saçların incelmesini androgenetik alopesi olarak tanımlar. NHS'e göre günde 50 ile 100 tel saç dökülmesi olağandır; saç dökülmesi çoğu zaman endişe verici değildir, ama bazen bir sağlık sorununun işareti olabilir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Saç dökülmesi sizi endişelendiriyorsa hekime başvurun.
Cilt kuruluğu ve kaşıntı, menopoz geçişinde derinin kuruması ve kaşınmasıdır; NHS kuru ve kaşıntılı cildi menopoz ve perimenopoz belirtileri arasında sayar. The Menopause Society'ye göre perimenopozdaki bazı kadınlar deride şiddetli kaşıntıdan karınca yürüyormuş hissine uzanan rahatsız edici duyumlar yaşar; buna formikasyon denir. Kaşıntının başka nedenleri de olabileceği için süren ya da artan kaşıntı hekimle değerlendirilir.
Cinsel istek azalması, cinselliğe duyulan ilginin ve isteğin öncekinden az olmasıdır; NHS bunu menopoz ve perimenopoz belirtileri arasında sayar. NHS'e göre menopoz döneminde cinsel isteğin azalmasının ilişki güçlükleri, kişinin kendisi hakkında ne hissettiği ve bedensel rahatsızlık gibi birçok nedeni olabilir. Vajinal kuruluk ve ilişki sırasında ağrı da cinsel yaşamı etkileyebilir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Cinsel isteğinizdeki azalma sizi rahatsız ediyorsa seçenekleri hekiminizle konuşabilirsiniz.
Perimenopozda adet düzensizliği, adetlerin sıklığının ya da kanama miktarının değişmesidir; NHS'e göre bu çoğu zaman perimenopozun ilk işaretidir. Adetler daha sık ya da daha seyrek gelebilir, kanama artabilir ya da azalabilir ve sonunda kesilir. The Menopause Society, sıklığı, miktarı ya da süresi olağan dışı olan kanamayı anormal rahim kanaması sayar ve perimenopozun olağan düzensizliğinden ayırır.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Adetleriniz sürerken kanamanız öncekinden azalmak yerine artıyorsa, adet aralarında ya da ilişkiden sonra kanama oluyorsa veya adetiniz her zamankinden uzun sürüyorsa hekime başvurun.
Menopoz sonrası kanama, menopozdan sonra vajinadan gelen kanamadır; NHS'e göre menopoz genellikle 45 yaşın üstünde, bir yıldan uzun süre adet görülmediğinde tanınır. En sık nedenleri arasında düşük östrojene bağlı olarak vajina ya da rahim iç zarının incelmesi, çoğu kanser olmayan polipler ve rahim iç zarının kalınlaşması vardır. Çoğu zaman ciddi değildir, ama kanser belirtisi olabileceği için kontrol ettirmek önemlidir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Menopozdan sonra vajinadan kanama olursa, az da olsa ya da yalnız bir kez olsa bile hekime başvurun.
Endometrium, rahmin içini döşeyen ve adet döngüsünde değişen dokudur. Yumurtlamadan sonra salgılanan progesteron bu zarı döllenmiş yumurtayı karşılamaya hazırlar; gebelik olmazsa hormon düzeyleri düşer ve adet kanaması başlar. NHS'e göre menopozdan sonra östrojen azaldığında rahim iç zarı incelebilir; hormon tedavisi, yüksek östrojen düzeyi ya da fazla kilo ise zarı kalınlaştırabilir ve bu kalınlaşma rahim kanserine yol açabilir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Menopozdan sonra vajinadan kanama olursa, az da olsa hekime başvurun.
Östrojen, kadın üreme sağlığında temel rol oynayan bir hormon grubunun ortak adıdır; adet döngüsü, gebelik ve menopozun yanı sıra kemik ve kas sağlığını da etkiler. Doğurganlık çağında başlıca türü, çoğunlukla yumurtalıklarda üretilen östradioldür (E2). MedlinePlus'a göre menopozdan sonra vücudun üretmeyi sürdürdüğü tek tür östrondur (E1); östrojen düzeyi belirgin biçimde düşer.
SONUÇ NASIL YORUMLANIR?
Sağlıklı östrojen düzeyi yaşa, ölçülen östrojen türüne, testin yapılma nedenine ve öteki test sonuçlarına göre değişir. Kadınlarda östrojen düzeyi çok değiştiği için eğilimi görmek amacıyla test birden fazla kez yapılabilir; sonucun ne anlama geldiğini hekiminiz açıklar.
Progesteron, çoğunlukla yumurtalıklarda üretilen ve döngünün ikinci yarısında, yumurtlamadan sonra rahim iç zeminini döllenmiş yumurtanın tutunmasına hazırlayan hormondur. MedlinePlus, perimenopozu düşük progesteronun olası nedenleri arasında sayar. NHS'e göre hormon tedavisinde genellikle östrojenle birlikte progestojen kullanılır; rahmi alınmış kişiler östrojeni tek başına kullanabilir.
SONUÇ NASIL YORUMLANIR?
Progesteron sonucunun anlamı testin yapılma nedenine, kanın adet döngüsünün hangi döneminde alındığına ve gebe olup olmadığınıza göre değişir; sonucun sağlığınız için ne anlama geldiğini hekiminiz açıklar.
FSH, beyindeki hipofiz bezinin salgıladığı ve yumurtalıklarda yumurta gelişimini uyaran hormondur. Yumurtalıklar daha az yumurta bıraktıkça vücut daha fazla FSH üretir; bu nedenle menopoza yaklaşırken düzeyi yükselir. NICE'a göre menopozu doğrulamak için FSH testi yalnız belirtileri olan 40–45 yaş arasındaki kişilerde ya da 40 yaş altında menopozdan şüphelenildiğinde düşünülebilir.
SONUÇ NASIL YORUMLANIR?
FSH sonucunu yorumlarken hekim yaşınızı, belirtilerinizi, sağlık geçmişinizi ve başta LH olmak üzere öteki hormon testlerinin sonuçlarını birlikte değerlendirir. Sonucun sizin için ne anlama geldiğini hekiminiz açıklar; normal aralık laboratuvara göre değişir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Kombine (östrojen ve progestojen içeren) doğum kontrol yöntemi ya da yüksek doz progestojen kullanıyorsanız FSH testi menopozu belirlemek için kullanılmaz; testin gerekip gerekmediğini hekiminizle konuşun.
LH, hipofiz bezinin salgıladığı ve yumurtlamayı, yani yumurtanın yumurtalıktan bırakılmasını tetikleyen hormondur; düzeyi yumurtlamadan hemen önce hızla yükselir. Menopoz geçişinde FSH ile birlikte LH düzeyi de yükselebilir. MedlinePlus'a göre 45 yaş ve üstünde yüksek LH ve FSH genellikle olağan perimenopoz ya da menopozun işaretidir ve bu yaşta test çoğu zaman gerekmez.
SONUÇ NASIL YORUMLANIR?
LH sonucunu yorumlarken hekim yaşınızı, belirtilerinizi, sağlık geçmişinizi ve başta FSH olmak üzere öteki hormon testlerinin sonuçlarını birlikte değerlendirir. Adet gören kadınlarda LH düzeyi ay boyunca değişir; sonucun ne anlama geldiğini hekiminiz açıklar.
AMH, kanda ölçülen ve yumurtalık rezervini, yani yumurtalıklarda kalan yumurta sayısını yansıtan bir hormondur. Doğurganlık çağında yüksek düzey daha büyük bir yumurta rezervine işaret eder; yaşla yumurta sayısı azaldıkça AMH de düşer ve menopozda sıfıra iner. NICE, 45 yaş ve üstünde menopozu belirlemek için AMH testinin kullanılmamasını önerir.
SONUÇ NASIL YORUMLANIR?
AMH sonucunun anlamı testin yapılma nedenine göre değişir; genel olarak yüksek düzey daha çok, düşük düzey azalan yumurta rezervine işaret eder. Düşük AMH menopoza yaklaşıldığını gösterebilir, ama menopoza ne kadar kaldığını göstermez. Sonucunuzu yaşınız ve öteki testlerle birlikte hekiminiz yorumlar.
Menopoz testi, kanda ya da idrarda FSH hormonunu ölçen testlerin gündelik adıdır. NICE'a göre 45 yaş ve üstünde belirtileri olan, başka açıdan sağlıklı kişilerde perimenopoz ve menopoz laboratuvar testi olmadan, belirtilere ve adet döngüsüne bakılarak belirlenir. MedlinePlus'a göre evde kullanılan idrar FSH testleri yalnız normalden yüksek FSH'yi gösterebilir; sonuç hekimle konuşulmalıdır.
Osteoporoz, kemikleri zayıflatıp kırılgan hâle getiren ve kırık riskini artıran bir durumdur. Çoğu zaman ağrı ya da belirti vermez; bir düşme ya da darbeyle kemik kırıldığında fark edilebilir. NHS'e göre kadınlar menopozdan sonraki ilk birkaç yılda hızla kemik kaybeder; erken menopoz ve yumurtalıkların alınması da risk etkenleri arasındadır.
Diğer adları: DXA veya kemik mineral yoğunluğu ölçümü
DEXA, kemik yoğunluğunu düşük dozlu röntgen ışınlarıyla ölçen bir tetkiktir; adı çift enerjili X-ışını absorpsiyometrisinin kısaltmasıdır. Kısa sürer ve ağrısızdır; sonuç osteoporoz riskini değerlendirmede kullanılır. NHS'e göre osteoporoz riski taşıyan 50 yaş üstündeki kişilere, sigara içme ya da önceki kırık gibi ek risk etkenleri olan daha gençlere önerilebilir.
T skoru, kemik yoğunluğu ölçümünün sonucunu aynı cinsiyetten sağlıklı genç bir yetişkininkiyle karşılaştıran değerdir; menopoz sonrası kadınlarda kullanılır. MedlinePlus'a göre -1,0 ve üstü normal kemik yoğunluğu, -1,0 ile -2,4 arası düşük kemik yoğunluğu (osteopeni), -2,5 ve altı büyük olasılıkla osteoporoz anlamına gelir. Skor düştükçe kırık riski artar.
Ağırlık taşıyan egzersiz, ayakların ve bacakların vücut ağırlığını taşıdığı, kemik ve kasların yer çekimine karşı çalıştığı egzersizdir; tempolu yürüyüş, koşu ve dans örnektir. NHS'e göre yüzme ve bisiklet bu türden sayılmaz. The Menopause Society'ye göre menopozdan sonraki ilk yıllarda kemik kaybını yavaşlatabilir ve kırık riskini azaltabilir. NHS, menopozda kemikleri korumak için bu egzersizleri önerir.
Kalp-damar sağlığı, kalbin ve damarların işlevini ve kalp krizi, inme gibi hastalıkların riskini kapsar. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre menopozdan sonra östrojen belirgin biçimde azaldıkça kadınların kalp-damar hastalıkları açısından erkeklere göre avantajı giderek kaybolur. NIH'e bağlı NIA da menopozdan sonra kalp hastalığı ve inmeye yatkınlığın arttığını belirtir.
Genitoüriner sendrom, östrojen azalmasının vulva, vajina, üretra ve mesane dokuları üzerindeki etkilerinden kaynaklanan belirti ve bulguların toplu adıdır. Vajinal kuruluk, yanma, kaşıntı, ilişkide ağrı ve idrar yoluyla ilgili şikâyetleri kapsar. The Menopause Society'nin (o dönemki adıyla NAMS) 2020 görüş bildirisine göre menopoz sonrası kadınların yaklaşık yüzde 27–84'ünü etkiler ve muhtemelen yeterince tanınmamaktadır.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Menopozdan sonra herhangi bir vajinal kanama olursa ya da şikâyetler kendi aldığınız önlemlere rağmen sürüyorsa hekime başvurun.
Vajinal kuruluk, vajinanın doğal nemini kaybetmesidir; rahatsızlık, kaşıntı, acı ve ilişki sırasında ağrı yapabilir. NHS'e göre menopoz, gebelik ve emzirme, bazı ilaçlar, rahmin özellikle yumurtalıklarla birlikte alınması ve kanser tedavileri hormon düzeylerini değiştirerek kuruluğa yol açabilir. Menopozdaki kuruluk, genitoüriner sendromun belirtileri arasında yer alır.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Kuruluk birkaç haftadır sürüyor ve kendi denedikleriniz işe yaramıyorsa, günlük yaşamınızı etkiliyorsa, olağan dışı akıntınız varsa ya da ilişki sonrası, adet aralarında veya menopozdan sonra kanama olursa hekime başvurun.
Diğer adları: atrofik vajinit veya vulvovajinal atrofi (VVA)
Vajinal atrofi, östrojen azaldığında vajina dokularının giderek küçülüp incelmesi ve bunun sonucunda kuruluk ve iltihaplanma görülmesidir. Belirtileri arasında vajinada acı, kaşıntı ya da yanma, idrarda yanma, ağrılı ilişki ve ilişkiden sonra hafif kanama vardır. The Menopause Society'nin 2020 görüş bildirisine göre belirti veren vulvovajinal atrofi, genitoüriner sendromun bir bileşenidir.
Vajinal nemlendirici ve kayganlaştırıcı, vajinal kuruluk için kullanılan, çoğu reçetesiz bulunan hormonsuz ürünlerdir. NHS'e göre su bazlı kayganlaştırıcı ilişkiden önce uygulanır; nemlendirici ise vajinanın içine sürülerek nemli kalmasına yardımcı olur. The Menopause Society'ye göre nemlendiricinin etkisi daha uzun sürer. NICE, ikisinin vajinal östrojenle birlikte ya da onun yerine kullanılabileceğini belirtir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Kuruluk birkaç haftadır sürüyor ve kendi denedikleriniz işe yaramıyorsa hekime başvurun; hangi nemlendiricinin size uygun olduğunu eczacınızla da konuşabilirsiniz.
Diğer adları: idrar tutamama veya üriner inkontinans
İdrar kaçırma, idrarın istemeden kaçmasıdır; NHS, idrara daha sık çıkma ihtiyacını ve idrarı tutamamayı menopoz ve perimenopoz belirtileri arasında sayar. Türleri arasında öksürme ya da gülme gibi mesaneye baskı binen anlarda olan stres tipi ile ani ve güçlü bir sıkışma hissiyle ya da hemen ardından olan sıkışma tipi vardır; ikisi birlikte de görülebilir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Her türlü idrar kaçırma için hekime başvurun; NHS'e göre bu yaygın bir sorundur ve belirtileri hekimle konuşmaktan çekinmek gerekmez.
Pelvik taban egzersizleri, rahmin, mesanenin ve bağırsağın altındaki pelvik taban kaslarını güçlendirmek için yapılan sıkma ve gevşetme egzersizleridir. Bu kaslar, idrarı ve gazı tutmaya çalışırken sıkılan kaslardır. NHS'e göre idrar kaçırmayı azaltmada etkili olabilir; doğru yapılmalı, kısa ve uzun sıkmaları birlikte içermelidir ve yararın görülmesi birkaç ay sürebilir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Egzersizi doğru yapıp yapmadığınızdan emin değilseniz hekiminize danışın; sizi pelvik taban egzersizlerinde uzman bir fizyoterapiste yönlendirebilir.
Diğer adları: tekrarlayan İYE veya tekrarlayan sistit
Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu, tedaviden sonra geri gelen ya da 6 ay içinde 2, 12 ay içinde 3 kez görülen idrar yolu enfeksiyonudur. NHS'e göre perimenopoz ve menopozda bu enfeksiyonlar ya da onlara benzeyen belirtiler sıklaşabilir: idrar yaparken ağrı ya da yanma, geceleri de daha sık idrara çıkma. Hekim bu dönemde östrojenli vajinal tedavi yazabilir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Belirtiler hızla kötüleşiyor ya da tedaviye başladıktan sonra 2 gün içinde düzelmiyorsa; karnın altında ya da kaburgaların hemen altında, sırtta ağrı, idrarda kan, çok yüksek ya da çok düşük vücut sıcaklığı veya titreme varsa ya da enfeksiyonlar sık tekrarlıyorsa vakit kaybetmeden hekime başvurun. Bilinç bulanıklığı, uyuklama ya da konuşma güçlüğü olursa acil yardım alın.
Menopozal hormon tedavisi, menopozda azalan hormonları, genellikle östrojeni ve rahmi olanlarda progestojeni yerine koyan ilaç tedavisidir. The Menopause Society'nin 2022 görüş bildirisi, hormon tedavisini vazomotor belirtiler ve genitoüriner sendrom için en etkili tedavi olarak değerlendirir; riskler türüne, dozuna, süresine, kullanım yoluna, başlama zamanına ve progestojen kullanılıp kullanılmadığına göre değişir. Karar hekimle birlikte verilir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Hormon tedavisini başlatma, sürdürme ya da bırakma kararını hekiminizle verin; NHS'e göre meme, yumurtalık ya da rahim kanseri ya da kan pıhtısı öyküsü ve tedavi edilmemiş yüksek tansiyon gibi durumlar uygunluğu etkiler.
Diğer adları: östrojen bandı, östrojen jeli veya östrojen spreyi
Transdermal hormon tedavisi, östrojenin deri yoluyla, bant, jel ya da sprey olarak verildiği hormon tedavisidir; hormon deriden yavaş yavaş kana geçer. NHS'e göre hormon tabletleri kan pıhtısı ve inme riskini biraz artırabilir, ama bu risk çok düşüktür; bant, jel ve sprey ise kan pıhtısı riskini artırmaz. Rahmi olanlar östrojen jelini ya da spreyini bir progestojenle birlikte kullanır.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Kan pıhtısı riskiniz varsa hormon tedavisinin hangi yolla alınacağını hekiminizle konuşun; NHS'e göre bu durumda genellikle tablet yerine bant, jel ya da sprey önerilir.
Vajinal östrojen, vajinaya krem, jel, tablet, fitil ya da halka olarak uygulanan düşük dozlu östrojen tedavisidir. NICE'a göre menopoza bağlı genital ve idrar yolu belirtileri olanlara önerilir; etkisi büyük ölçüde yereldir ve kana çok az geçer. NHS'e göre hormon tedavisinin olağan risklerini taşımaz ve rahmi olanlar da progestojen olmadan kullanabilir; sıcak basmasına ise yardımcı olmaz.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Meme kanseri öykünüz varsa vajinal östrojenin size uygun olup olmadığını hekiminizle konuşun.
Progestojen, doğal ya da sentetik progesteron benzeri hormonların ortak adıdır; yumurtalıkların ürettiğiyle aynı yapıdaki progesteron ve onun gibi etki edecek biçimde üretilen progestinler bu gruba girer. NHS'e göre rahmi olan kişiler hormon tedavisinde östrojenle birlikte progestojen kullanır; bu, rahim kanseri riskine karşı korumaya yardım eder. Progestojen tablet, birleşik bant ya da rahim içi sistemle alınabilir.
Bilişsel davranışçı terapi, bir terapistin kişinin düşünme ve davranma biçimini değiştirmesine yardım ettiği bir konuşma terapisidir. NHS, menopozda sıcak basması ve gece terlemesi için önerilebileceğini belirtir. NICE, sıcak basmalarında menopoza özgü bilişsel davranışçı terapinin hormon tedavisine ek olarak ya da hormon tedavisi uygun olmayan veya istemeyen kişilerde düşünülebileceğini söyler; The Menopause Society de bu amaçla önerir.
Fitoöstrojenler, kimyasal yapısı kadınlık hormonu östrojene benzeyen bitkisel maddelerdir. Soya ve kırmızı yoncadaki izoflavonlar ile keten tohumu bu grubun bilinen kaynaklarındandır. NIH'e bağlı NCCIH'e göre fitoöstrojenlerin ve diğer bitkisel takviyelerin menopoz belirtilerini giderdiği açıkça gösterilmemiştir; Cochrane derlemesi de sıcak basması üzerinde kesin bir kanıt bulamamıştır.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Bitkisel bir takviye kullanmayı düşünüyorsanız, kullandığınız ilaçlar ve sağlık durumunuz açısından hekiminize ya da eczacınıza danışın.
İzoflavonlar, soya ve kırmızı yoncada bulunan, yapısı östrojen hormonuna benzeyen bitkisel bileşiklerdir ve fitoöstrojen grubuna girer. Soya takviyeleri soya proteini, izoflavon ya da başka bileşenler barındırabilir. NIH'e bağlı NCCIH'e göre soya izoflavonu takviyelerinin sıcak basması üzerindeki olası etkisi küçük olabilir ve araştırma sonuçları tam olarak tutarlı değildir.
Genistein, fitoöstrojen özelliği taşıyan bir izoflavondur; yapısı östrojen hormonuna benzer. Araştırmalarda soya, kırmızı yonca ve genistein özütleri ayrı gruplar olarak incelenmiştir. 2013 tarihli Cochrane derlemesi, fitoöstrojen takviyelerinin sıcak basması ve gece terlemeleri üzerinde kesin bir etkisini gösterememiş; yoğunlaştırılmış genistein özütlerinin ayrıca araştırılmasını önermiştir.
Kırmızı yonca, Avrupa, Orta Asya ve Kuzey Afrika kökenli, baklagillerden bir bitkidir; yapısı östrojene benzeyen izoflavonlar içerir ve takviyeleri kadın sağlığı için pazarlanır. NIH'e bağlı NCCIH'e göre sıcak basması üzerine yapılan çalışmaların sonuçları tutarsızdır ve bazılarında yanlılık riski yüksektir. 2013 tarihli Cochrane derlemesinde de bir kırmızı yonca özütü plasebodan anlamlı biçimde ayrılmamıştır.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Östrojen kullanmamanız gereken bir durumunuz varsa, gebeyseniz ya da emziriyorsanız kırmızı yonca takviyesi kullanmadan önce hekiminize ya da eczacınıza danışın.
Keten tohumu, keten bitkisinin tohumudur; NIH'e bağlı NCCIH onu fitoöstrojen kaynakları arasında sayar. Keten tohumu ve yağı takviyeleri genellikle bir omega-3 yağ asidi olan alfa-linolenik asit (ALA) içerir. NCCIH'e göre keten tohumu ürünleri sıcak basmasını azaltmada plasebodan daha etkili bulunmamıştır. Çiğ ya da olgunlaşmamış keten tohumu yenmemelidir; zehirli olabilecek bileşikler bulunabilir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Kan sulandırıcı ya da başka bir ilaç kullanıyorsanız keten tohumunu veya yağını takviye olarak kullanmadan önce hekiminize danışın.
Diğer adları: black cohosh, Actaea racemosa veya Cimicifuga racemosa
Karayılan otu, düğün çiçeğigillerden, Kuzey Amerika'da yetişen bir bitkidir; kökü ve toprak altı gövdesi takviyelerde kullanılır ve menopoz belirtileri için pazarlanır. Kanıtlar tutarsızdır: 2012 tarihli Cochrane derlemesi kullanımını destekleyecek yeterli kanıt bulamamış, NIH'e bağlı NCCIH'in aktardığı 2023 tarihli bir derleme ise olası yarar bildirmiştir. The Menopause Society bitkisel takviyeleri sıcak basması için önermez.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Karayılan otu kullanmadan önce, karaciğer hastalığınız varsa hekiminize danışın; kullanırken karın ağrısı, koyu renkli idrar ya da sarılık gibi karaciğer belirtileri olursa kullanmayı bırakıp hekime başvurun.
D vitamini, vücuttaki kalsiyum ve fosfat miktarını düzenlemeye yardım eden vitamindir; bu mineraller kemik, diş ve kas sağlığı için gereklidir. Vücut onu açık havada deriye düşen güneş ışığıyla üretir; birkaç besinde de bulunur. NHS'e göre yetişkinlerin günde 10 mikrogram D vitaminine ihtiyacı vardır; NHS, menopozda kemikleri korumanın yolları arasında D vitamini takviyesini de sayar.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Uzun süre fazla D vitamini takviyesi almak vücutta kalsiyum birikmesine yol açarak kemikleri zayıflatabilir, böbreklere ve kalbe zarar verebilir; takviye dozunu hekiminize ya da eczacınıza danışın.
Kalsiyum, kemiklerin yapılmasına ve dişlerin sağlıklı kalmasına yardım eden, kalp atışı dahil kas kasılmalarını düzenleyen ve kanın normal pıhtılaşmasını sağlayan mineraldir. NHS'e göre 19 yaş ve üstündeki yetişkinlerin günde 700 miligram kalsiyuma ihtiyacı vardır ve bunun tamamı çeşitli, dengeli beslenmeyle karşılanabilir. NHS, menopozda kemikleri korumak için süt, yoğurt ve kara lahana gibi kalsiyumdan zengin besinleri önerir.
NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALI?
Takviye alacaksanız dozu hekiminize ya da eczacınıza danışın; NHS'e göre günde 1.500 miligramdan fazla kalsiyum karın ağrısı ve ishale yol açabilir.
Bu sözlük genel bilgi verir; tanı koymaz, tedavi önermez ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Belirtileriniz ya da kullandığınız ilaçlar için hekiminize veya eczacınıza danışın.