B12 Eksikliği Belirtileri Nelerdir? Kimlerde Görülür?

Kısaca:

• B12 kırmızı kan hücrelerinin yapımında ve sinir sisteminin sağlığında rol oynar (NHS).
• Yetişkinlerin günde yaklaşık 1,5 mikrogram B12'ye ihtiyacı var (NHS); NIH bunu 2,4 mikrogram olarak veriyor.
• B12 doğal olarak yalnız hayvansal besinlerde bulunur; vegan beslenenlerde eksiklik riski var (NHS, NIH).
• Mide asidini azaltan ilaçlar ve metformin B12 emilimini azaltabilir (NIH).
• Belirtiler anemi olmadan da görülebilir. Bazı sinir sistemi sorunları geç kalınırsa kalıcı olabileceği için erken tanı önemlidir (NHS).

B12 ne işe yarar?

NHS'e göre B12 vücudun şunları yapmasına yardım eder:

• kırmızı kan hücrelerini yapmak ve sinir sistemini sağlıklı tutmak;
• besinlerden enerji açığa çıkarmak;
• folatı kullanmak.

NIH'e göre B12 ayrıca hücrelerin genetik malzemesi olan DNA'nın yapımında rol oynar. B12 eksikliğinde vücut, düzgün çalışamayan, olağandan büyük kırmızı kan hücreleri üretir; buna B12 eksikliği anemisi denir (NHS).

B12 eksikliğinin belirtileri nelerdir?

NHS'e göre B12 ya da folat eksikliğinde şunlar görülebilir:

• Aşırı yorgunluk
• Enerji düşüklüğü
• Karıncalanma (iğne batması hissi)
• Kızarık ve ağrılı dil
• Ağız yaraları
• Kas güçsüzlüğü
• Görme sorunları
• Hafif depresyon ya da kaygıdan zihin karışıklığı ve bunamaya kadar uzanan ruhsal sorunlar
• Bellek, kavrama ve muhakeme sorunları

NIH bunlara soluk cilt, çarpıntı, iştahsızlık, kilo kaybı, el ve ayaklarda uyuşma, denge sorunları ve kısırlığı ekler.

NHS'e göre bu sorunların bazıları anemi gelişmeden de görülebilir. NIH'e göre vücut, günlük alınan miktarın 1.000–2.000 katı kadar B12 depolar. Bu yüzden belirtilerin ortaya çıkması yıllar sürebilir.

Yorgunluk ve unutkanlık başka nedenlerle de görülür. Örneğin demir eksikliğinde de yorgunluk sıktır; onu Demir Eksikliği Belirtileri yazımızda anlattık.

B12 eksikliği neden olur?

NHS ve NIH'e göre sık nedenler:

• Pernisiyöz anemi: Bağışıklık sisteminin midedeki sağlıklı hücrelere saldırdığı ve B12'nin besinlerden emilemediği bir durum. NHS'e göre İngiltere'de B12 eksikliğinin en sık nedenidir.
• İleri yaş: NIH'e göre ileri yaştaki birçok kişinin midesinde B12'yi besinden ayırmaya yetecek kadar asit yoktur. NHS'e göre B12 ya da folat eksikliği 75 yaş ve üzerindeki her 10 kişiden birinde, 65–74 yaş arasındaki her 20 kişiden birinde görülür.
• Beslenme: B12 doğal olarak yalnız hayvansal besinlerde bulunur (NIH). NHS'e göre beslenmeye bağlı eksiklik yaygın değildir. Yine de vegan beslenen ve B12 takviyesi ya da B12 eklenmiş besin almayanlarda, çok kısıtlı beslenenlerde ya da uzun süre kötü beslenenlerde görülebilir.
• Mide ve bağırsak ameliyatları ve hastalıkları: Kilo verme ameliyatı ya da midenin bir kısmının alınması, çölyak ve Crohn hastalığı (NIH).
• İlaçlar: Mide asidini azaltan ilaçlar (proton pompası inhibitörleri), sara ilaçları (NHS) ve diyabette kullanılan metformin (NIH) B12 emilimini azaltabilir.

Gebelik ve emzirme: NIH'e göre gebelikte ve emzirirken ihtiyaç artar. Gebe ya da emziren anne vegan ya da katı vejetaryense bebek de yeterli B12 alamayabilir.

B12 eksikliği nasıl anlaşılır?

NHS'e göre B12 eksikliği çoğu zaman belirtilere ve kan testi sonucuna göre teşhis edilir. Tam kan sayımı kırmızı kan hücrelerinin sayısının olağan olup olmadığını gösterir; aynı test B12 ve folat eksikliğine bağlı anemileri de araştırır (NHS). Hekim gerekirse kandaki B12 düzeyine de bakar (NIH).

Hangi testlerin ne zaman yaptırıldığını Her Kadının Yılda Bir Kez Yaptırması Gereken Testler yazımızda anlattık.

B12 eksikliğinde ne yapılır?

NHS'e göre B12 eksikliğinin çoğu, eksik vitaminin iğne ya da tabletle yerine konmasıyla kolayca giderilebilir:

• Başlangıçta B12 genellikle iğneyle verilir.
• Eksiklik beslenmeyle ilgiliyse sonrasında öğün aralarında tablet, değilse düzenli iğne gerekebilir.
• Tedavi B12 düzeyi düzelene kadar ya da ömür boyu sürebilir.

Hangi yolun sana uygun olduğuna hekimin karar verir. NIH'e göre pernisiyöz anemisi olan kişiler B12'yi besinlerden de takviyelerden de güçlükle emer; bu yüzden hekim genellikle B12 iğnesi önerir.

Günde ne kadar B12 gerekir?

İki kaynağın değerleri farklıdır; ülkelerin önerileri farklı yöntemlerle belirlenir.

B12 hangi besinlerde var? NHS'e göre et, balık, süt, peynir, yumurta ve bazı B12 eklenmiş kahvaltılık gevrekler. NIH'e göre midye, istiridye ve dana karaciğeri en iyi kaynaklar arasındadır. Bitkisel besinlerde, B12 eklenmedikçe B12 yoktur (NIH).

Fazlası zararlı mı? NHS'e göre yüksek dozda B12 takviyesinin etkilerini gösterecek yeterli kanıt yok; takviyeden günde 2 mg ya da daha az B12'nin zarar vermesi olası değil.

Ne zaman hekime gitmelisin?

• B12 ya da folat eksikliğin olabileceğini düşünüyorsan (NHS)
• El ve ayaklarında uyuşma ya da karıncalanma, denge sorunu ya da unutkanlık fark ettiysen
• Vegan beslenip B12 takviyesi ya da B12 eklenmiş besin almıyorsan
• Uzun süredir mide asidini azaltan ilaç ya da metformin kullanıyorsan; ilacını kendi başına bırakma, hekimine sor
• Gebeysen, emziriyorsan ya da gebelik planlıyorsan

NHS'e göre erken tanı önemlidir: belirtilerin çoğu tedaviyle düzelir, ama bazı sorunlar kalıcı olabilir.

Sık sorulanlar

B12 eksikliği saç dökülmesi yapar mı?

Bu yazıdaki kaynaklar saç dökülmesini B12 eksikliğinin belirtileri arasında saymıyor. NHS saç dökülmesini demir eksikliği anemisinin daha az görülen belirtileri arasında sayar.

B12 eksikliği uyuşma yapar mı?

Yapabilir. NHS karıncalanmayı, NIH el ve ayaklarda uyuşma ya da karıncalanmayı B12 eksikliğinin belirtileri arasında sayar; bu bir sinir sorunu işaretidir (NIH).

B12 eksikliği ile folat eksikliği aynı şey mi?

Hayır, ama birbirine benzer. İkisi de olağandan büyük ve düzgün çalışmayan kırmızı kan hücrelerine yol açar ve benzer belirtiler verir (NHS). NHS'e göre günde 1 mg'ın üzerindeki folik asit B12 eksikliğinin belirtilerini maskeleyebilir.

Vegan beslenenler B12 almalı mı?

NHS'e göre B12 meyve, sebze ve tahıllarda doğal olarak bulunmadığı için vegan beslenenler yeterli B12 alamayabilir. Beslenme düzenine göre neye ihtiyacın olduğunu hekimine ya da diyetisyenine sor.