Kadın sağlığı, hormonal döngülerin karmaşıklığı nedeniyle fitoterapinin (bitkisel tedavinin) en etkili olduğu alanlardan biridir. Ancak bir eczacı olarak şunu vurgulamalıyım: "Bitkisel olması, yan etkisiz olduğu anlamına gelmez." Bitkiler de aslında birer kimyasal komplekstir ve doğru dozda, doğru ekstre formunda kullanılmalıdır.
Kadın sağlığı denilince öne çıkan, bilimsel rüştünü ispatlamış 5 temel bitki:
1. Hayıt (Vitex agnus-castus)
Kadın sağlığının "altın bitkisi" olarak bilinir. Hayıt, doğrudan hormon içermez; ancak beyindeki hipofiz bezi üzerinden etki ederek progesteron ve östrojen dengesini düzenler.
-
Hangi Durumlarda? PMS (adet öncesi gerginlik), döngü düzensizlikleri ve hiperprolaktinemiye bağlı göğüs ağrılarında (mastalji) ilk tercihtir.
-
Eczacı Notu: Etkisini göstermesi için genellikle en az 3 ay düzenli kullanım gerektirir.
2. Karayılan Otu (Cimicifuga racemosa / Black Cohosh)
Özellikle menopoz dönemindeki kadınların en büyük yardımcısıdır. Östrojen benzeri etkiler gösterse de, meme dokusu üzerinde risk oluşturmadığına dair çalışmalar mevcuttur.
-
Hangi Durumlarda? Menopozal ateş basmaları, gece terlemeleri ve uyku bozukluklarının hafifletilmesinde kullanılır.
-
Eczacı Notu: Karaciğer enzimlerini etkileyebileceği için karaciğer rahatsızlığı olanlar mutlaka doktor kontrolünde kullanmalıdır.
3. Çin Melek Otu (Angelica sinensis / Dong Quai)
Uzak Doğu tıbbında "dişi ginseng" olarak adlandırılan bu bitki, jinekolojik şikayetlerde en sık başvurulan kök ekstrelerinden biridir. Kan dolaşımını destekleyici ve düz kasları gevşetici etkisiyle bilinir.
-
Hangi Durumlarda? Ağrılı adet görme (dismenore), pelvik konjesyon ve menopozdaki damarsal şikayetlerin (sıcak basması gibi) hafifletilmesinde kullanılır.
-
Eczacı Notu: Kumarin içeriği nedeniyle kan sulandırıcı (warfarin vb.) ilaçlarla ciddi etkileşime girebilir. Ameliyat öncesi kullanımı durdurulmalıdır.
4. Çuha Çiçeği Yağı (Evening Primrose Oil)
Bu bitkinin tohumlarından elde edilen yağ, nadir bulunan bir Omega-6 yağ asidi olan Gama Linolenik Asit (GLA) açısından çok zengindir.
-
Hangi Durumlarda? Adet öncesi dönemdeki duygu durum değişiklikleri, cilt kuruluğu ve hormonal akne problemlerinde destekleyicidir.
-
Eczacı Notu: Kan sulandırıcı ilaç kullananlarda dikkatli tüketilmelidir.
5. Soya İzoflavonları (Genistein & Daidzein)
Soya fasulyesinden elde edilen bu bileşikler "fitoöstrojen" kategorisindedir. Vücuttaki östrojen reseptörlerine bağlanarak, vücudun kendi östrojeninin eksikliğini taklit eder.
-
Hangi Durumlarda? Menopoz sonrası kemik erimesi (osteoporoz) riskini azaltmak ve menopoz semptomlarını yönetmek için kullanılır.
-
Eczacı Notu: Genistein içeren takviyelerin biyoyararlanımı yüksektir, ancak hormonal duyarlı kanser geçmişi olanlarda kullanım kısıtlıdır.
Kaynakça
-
Van Die, M. D., et al. (2013). "Vitex agnus-castus extracts for female reproductive disorders: a systematic review of clinical trials." Planetary Medicine.
-
Castelo-Branco, C., et al. (2003). "Management of menopause: the role of Cimicifuga racemosa." Gynecological Endocrinology.
-
Circosta, C., et al. (2006). "Estrogenic activity of standardized extract of Angelica sinensis." Phytotherapy Research.
-
Shrivastava, R., et al. (2011). "Clinical efficacy of Evening Primrose Oil in postmenopausal women." Journal of Herbal Medicine.
-
Wuttke, W., et al. (2003). "Phytoestrogens: Endocrine disrupters or replacement for hormone replacement therapy?" The Maturitas Journal.