Qadınlarda sidik yolu infeksiyası: əlamətlər, səbəblər və təkrarlanmadan qorunma

Qısaca:

• Yetkin qadınların yarıdan çoxu həyatında ən azı bir dəfə sidik yolu infeksiyası keçirir.
• Diaqnozu və müalicəni həkim müəyyən edir; evdə qalmış antibiotiki öz qərarınızla istifadə etməyin.
• Altı ayda iki və ya 12 ayda üç infeksiya təkrarlayan sayılır və həkim qiymətləndirməsi tələb edir.
• Daha çox su içməyin və quşüzümü məhsullarının təkrarlanmanı azaltmaqda faydasını göstərən araşdırmalar var; D-mannozla aparılan ən böyük plasebo-nəzarətli araşdırma isə fayda göstərməyib.

Nə qədər yayılıb?

Yetkin qadınların yarıdan çoxu (50–60%) həyatında ən azı bir dəfə sidik yolu infeksiyası keçirir (Medina və Castillo-Pino, 2019). Qadınlarda daha çox görülməsinin bir səbəbi sidik kanalının (uretranın) kişilərə nisbətən qısa olmasıdır (NHS).

Əlamətləri hansılardır?

NHS-nin sadaladığı əlamətlər:

• Sidik edərkən ağrı və ya yanma
• Hər zamankından tez-tez sidiyə getmə, gecə tez-tez sidiyə qalxma
• Qəfil və güclü sidiyə getmə ehtiyacı
• Bulanıq sidik
• Sidikdə qan
• Qarnın aşağı hissəsində və ya kürəkdə, qabırğaların dərhal altında ağrı
• Yüksək qızdırma, titrətmə və ya bədən hərarətinin 36 °C-dən aşağı olması
• Yorğunluq, halsızlıq

Hansı hallarda gecikmədən həkimə müraciət etməlisiniz?

NHS bu hallarda tez tibbi qiymətləndirmə tövsiyə edir:

• Yüksək və ya çox aşağı hərarət, titrətmə
• Qarnın aşağı hissəsində və ya kürəkdə, qabırğaların altında ağrı
• Sidikdə qan; sidik çəhrayı, qırmızı və ya tünd qəhvəyi görünə bilər
• Hamiləlik
• 65 və yuxarı yaş
• Diabet və ya zəifləmiş immunitet
• Sidik kateterindən istifadə
• Əlamətlərin sürətlə pisləşməsi və ya müalicəyə başladıqdan sonrakı 48 saatda yaxşılaşmaması
• Tez-tez təkrarlanma: altı ayda iki və ya 12 ayda üç infeksiya

Kişilərdə və 15 yaş və daha kiçik uşaqlarda sidik yolu infeksiyası da həmişə həkimə göstərilməlidir. Şüur qarışıqlığı, həddindən artıq yuxululuq və ya danışıq çətinliyi varsa, vaxt itirmədən 112-yə zəng edin.

Niyə yaranır, riski nə artırır?

Sidik yolu infeksiyaları adətən nəcisdəki bakteriyaların sidik yollarına keçməsi ilə yaranır (NHS). Riski artıran hallar:

• Hamiləlik
• Tualetdən sonra arxadan önə doğru silinmək
• Böyrək daşı kimi sidik yollarını tıxayan hallar
• Sidik kisəsini tam boşalda bilməmək
• Sidik kateteri
• Zəifləmiş immunitet
• Menopauza
• Spermisidli kontrasepsiya üsulları
• Az maye içmək

Müalicə necə aparılır?

Diaqnozu və müalicəni həkim müəyyən edir. Lazım olsa sidik analizi istəyir; çox vaxt qısamüddətli antibiotik yazır. Bəzən əlamətlərin öz-özünə keçib-keçmədiyini görmək üçün 48 saat gözləməyi tövsiyə edə bilər. Özünüzü yaxşı hiss etsəniz də, təyin olunan dərmanı sona qədər istifadə edin (NHS).

Yalnız sizə təyin edilmiş antibiotikdən istifadə edin; evdə qalmış və ya başqasına yazılmış antibiotiki öz qərarınızla qəbul etməyin (NHS). Hansı dərmanın lazım olduğuna həkim qərar verir.

Təkrarlayan sidik yolu infeksiyası nədir?

Altı ayda iki və ya 12 ayda üç infeksiya keçirmək təkrarlayan sidik yolu infeksiyası sayılır. Belə halda həkimə görünməlisiniz (NHS). Həkim səbəbi araşdırır və qorunma seçimlərini sizinlə müzakirə edir. Perimenopauzada və ya menopauzadan sonrakı qadınlarda davranış və gigiyena tədbirləri yetərli olmadıqda vaginal estrogen bu seçimlərdən biridir (NICE NG112). Bu qərarı həkim verir.

Təkrarlanmaması üçün nə faydalıdır? Araşdırmalar nə deyir?

Quşüzümü məhsulları başlamış infeksiyanı müalicə etmir (NHS). Hamiləsinizsə quşüzümü və ya D-mannoz istifadə etməzdən əvvəl həkiminizlə məsləhətləşin (NHS).

İntim gigiyena ilə əlaqəsi

NHS sidik yolu infeksiyasından qorunmaq üçün bunları tövsiyə edir:

• Genital nahiyəni təmiz və quru saxla.
• Nahiyədə ətirli sabun istifadə etməyin.
• Əlaqədən əvvəl və sonra xarici nahiyəni su ilə yuyun.
• Pambıq alt paltarı geyin.

Gündəlik qulluq addımları üçün Genital Gigiyenanın Əsas Qaydaları və İntim Bölgəyə Qulluq Bələdçisi yazılarımıza baxa bilərsiniz.

Tez-tez verilən suallar

Sidik yolu infeksiyası öz-özünə keçirmi?

Yüngül infeksiyalar bəzən bir neçə günə keçə bilər; həkim buna görə 48 saat gözləməyi tövsiyə edə bilər (NHS). Qızdırma, kürək ağrısı və ya sidikdə qan varsa, gecikmədən həkimə müraciət edin.

Quşüzümü suyu sidik yolu infeksiyasını sağaldırmı?

Xeyr. Quşüzümü məhsulları başlamış infeksiyanı müalicə etmir; təkrarlayan infeksiyalarda riski azalda biləcəyinə dair sübut var (Cochrane, 2023; NHS).

Menopauzada sidik yolu infeksiyası niyə artır?

Menopauzada sidik yolu infeksiyaları və ya oxşar əlamətlər daha tez-tez görülə bilər (NHS). Təkrarlanırsa həkim vaginal estrogen də daxil olmaqla seçimləri qiymətləndirə bilər (NICE NG112). Menopauzanın digər əlamətləri üçün Menopauza Əlamətləri Hansılardır? yazımıza baxa bilərsiniz.