Adet Sancısına Ne İyi Gelir? Araştırmalara Göre İşe Yarayanlar ve Ne Zaman Hekime Gitmeli

Kısaca:

• Adet sancısı, rahmin adet sırasında kasılmasından kaynaklanır ve çoğu zaman döngünün olağan bir parçasıdır.
• En güçlü kanıt reçetesiz ağrı kesicilerde ve sıcak uygulamada; egzersizin kanıtı daha zayıf.
• Hiçbir takviye için güçlü kanıt yok; zencefil ve B1 vitamini için veriler sınırlı.
• Şiddetlenen, değişen ya da başka belirtilerle gelen ağrı hekim değerlendirmesi ister.

Adet sancısı neden olur?

Adet sırasında rahim, iç zarını dışarı atmak için kasılır. Bu kasılma karın altında kramp tarzında bir ağrıya yol açar; ağrı bele ve bacaklara yayılabilir (NHS). Ağrı çoğunlukla adet başlarken ya da hemen öncesinde başlar ve 3 güne kadar sürer.

Altta yatan bir hastalık olmadan görülen adet sancısına birincil adet sancısı denir; genellikle ergenlikte, ilk adetlerden kısa süre sonra başlar. Bazen ağrının arkasında başka bir durum vardır; buna ikincil adet sancısı denir. NHS'nin saydığı nedenler:

• Endometriozis ve adenomiyozis: rahim iç zarına benzeyen dokunun başka yerlerde büyümesi
• Miyomlar: rahimde ve çevresinde gelişen iyi huylu oluşumlar
• Pelvik inflamatuvar hastalık: rahim, tüpler ve yumurtalıkların enfeksiyonu
• Rahim içi araç (spiral): özellikle takıldıktan sonraki ilk 3–6 ayda ağrıyı artırabilir

Ne kadar yaygın?

Çok yaygın. 15 çalışmayı bir araya getiren bir derlemeye göre üreme çağındaki kadınlarda adet sancısı sıklığı çalışmadan çalışmaya %16 ile %91 arasında değişiyor; günlük hayatı kısıtlayan şiddetli ağrı ise kadınların %2–29'unda görülüyor (Ju ve ark., 2014). Aynı derlemede ileri yaş, doğum yapmış olmak ve doğum kontrol hapı kullanımı daha düşük riskle; yoğun stres ve ailede adet sancısı öyküsü daha yüksek riskle ilişkili bulundu.

Adet sancısına ne iyi gelir?

1. Reçetesiz ağrı kesiciler

Adet sancısında en çok araştırılmış yöntem bu. 80 randomize çalışmayı ve 5.820 kadını kapsayan Cochrane derlemesi, nonsteroid antiinflamatuvar ağrı kesicilerin adet sancısında çok etkili göründüğünü buldu; kanıtın kalitesi çoğu karşılaştırmada düşük ve yazarlar yan etki riskine de dikkat çekiyor (Marjoribanks ve ark., 2015). NHS de adet sancısında reçetesiz ağrı kesicileri öneriyor.

Hangisinin sana uygun olduğunu ve nasıl kullanacağını eczacına sor. Mide ya da böbrek rahatsızlığın, astımın varsa, hamileysen ya da düzenli ilaç kullanıyorsan bunu mutlaka söyle. Kutusundaki ya da kullanma talimatındaki dozu aşma.

2. Karına sıcak uygulama

Sıcak su torbası, ısıtıcı ped ya da ılık bir duş en kolay ulaşılan yöntem. Altı randomize çalışmayı inceleyen bir meta-analizde, iki çalışmada sıcak uygulama ısıtılmamış plasebo yamaya göre ağrıyı daha çok azalttı; üç çalışmada ısıtıcı ped, ağrı kesici ilaçla karşılaştırıldığında en az onun kadar etkili bulundu (Jo ve Lee, 2018). Yazarlar çalışma sayısının az olduğunu da vurguluyor.

Sıcak su torbasını doğrudan cilde koyma; bir havluya sar (NHS). Uyurken ısıtıcıyı açık bırakma.

3. Düzenli, hafif egzersiz

Yürüyüş, yüzme, bisiklet ya da yoga gibi hafif egzersizler NHS'nin önerileri arasında. 12 çalışmayı ve 854 kadını kapsayan Cochrane derlemesi, düzenli egzersizin adet ağrısının şiddetini azaltabileceğini gösterdi (Armour ve ark., 2019). Kanıtın kalitesi düşük: çalışmalar küçük ve sonuçları birbirinden farklı. Yine de egzersizin başka yararları da olduğu için denemeye değer bir seçenek.

4. Masaj

Karnına ve beline yapacağın hafif masaj NHS'nin kendi kendine uygulanabilecek önerileri arasında yer alıyor.

5. Sigarayı bırakmak, alkolü azaltmak

NHS, alkolü azaltmanın ve sigara içmemenin de yardımcı olabileceğini belirtiyor.

6. Zencefil ve diğer takviyeler

27 çalışmayı ve 3.101 kadını kapsayan Cochrane derlemesi, adet sancısında hiçbir takviyenin etkisini destekleyen yüksek kaliteli kanıt bulmadı. Zencefil ve B1 vitamini, "çok sınırlı da olsa yarar olabileceğini düşündüren" takviyeler arasında sayıldı; kanıtın tamamı düşük ya da çok düşük kalitede (Pattanittum ve ark., 2016).

Takviye kullanmayı düşünüyorsan önce eczacına danış; düzenli ilaç, özellikle kan sulandırıcı kullanıyorsan bunu mutlaka söyle. Bazı bitkiler ilaçlarla etkileşebilir (NCCIH).

7. Hekimin önerebileceği seçenekler

Ağrı bu yöntemlerle geçmiyorsa hekim, reçeteli ağrı kesiciler, rahim iç zarını incelten doğum kontrol yöntemleri ya da cilde yapıştırılan elektrotlarla hafif elektrik uyarısı veren TENS cihazı gibi seçenekleri değerlendirebilir (NHS). Bu kararları hekim, ağrının nedenine ve sana göre verir.

Ne zaman hekime gitmelisin?

NHS'ye göre beklemeden başvurman gereken durum: pelvik bölgede ya da adette ağrının şiddetli ya da her zamankinden kötü olması ve ağrı kesicinin işe yaramaması.

Şu durumlarda da hekime görün (NHS):

• Adetlerin daha ağrılı, daha yoğun ya da düzensiz hâle geldiyse
• Ağrı günlük işlerini yapmanı engelliyorsa
• Cinsel ilişki sırasında ya da idrar veya dışkı yaparken ağrın varsa
• Adet aralarında kanaman oluyorsa
• İdrar ya da dışkı alışkanlığında değişiklik fark ettiysen
• Karnında şişlik, iştahsızlık ya da istemeden kilo kaybı varsa

Adetle ilgili diğer işaretler için Adet Döngün Sana Ne Söylüyor? ve Adet Düzensizliği Ne Zaman ve Neden Olur? yazılarımıza bakabilirsin.

Sık sorulanlar

Adet sancısı kaç gün sürer?

Genellikle adet başlarken ya da hemen öncesinde başlar ve 3 güne kadar sürer (NHS). Daha uzun süren ya da her ay artan ağrı hekime danışılmalı.

Doğum yaptıktan sonra adet sancısı azalır mı?

Araştırmalarda doğum yapmış olmak ve yaşın ilerlemesi daha düşük adet sancısı riskiyle ilişkili bulundu (Ju ve ark., 2014). Bu herkes için geçerli değil; ağrı yeniden artarsa nedeni araştırılmalı.

Sıcak su torbası kullanırken nelere dikkat etmeliyim?

Torbayı ya da ısıtıcı pedi doğrudan cilde koyma, bir havluya sar (NHS). Cilt hissinin azaldığı durumlarda ve uyurken dikkatli ol.