# Menopauza lüğəti

- Səhifə: https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauza-lugeti
- Mövzu səhifəsi: Perimenopauza və menopauza https://www.carewithki.com/az/meqaleler/movzu/menopauza
- Dərc edən: care with .ki (məzmun prinsipləri: https://www.carewithki.com/az/mezmun-prinsipleri)
- Mənbələrin son yoxlanışı: 18 oktyabr 2026

> Perimenopauzadan hormon analizlərinə qədər menopauzada tez-tez rast gəlinən terminlərin qısa və mənbəli tərifləri. Hər termini ayrıca oxumaq olar; ətraflı məlumat üçün müvafiq məqaləyə keçid verilir.

## Dövrlər

### Premenopauza

Digər adları: menopauzadan əvvəlki dövr

Premenopauza menopauzadan əvvəlki dövrü bildirən termindir; mənbələr onu müxtəlif genişlikdə işlədir. The Menopause Society ilk aybaşından perimenopauzaya qədər keçən reproduktiv yaşı premenopauza sayır. NIH-in tibbi terminlər lüğəti olan MeSH isə menopauzadan əvvəlki dövrü təsvir edir və premenopauzadakı qadınlarda yumurtalıq tsiklinin sona çatmasına keçidin otuz yaşın sonları ilə əlli yaşın əvvəlləri arasında baş verdiyini qeyd edir.

Mənbələr:
- [The Menopause Society: Menopause Glossary](https://menopause.org/patient-education/menopause-glossary)
- [NIH, NLM, MeSH: Premenopause](https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?ui=D017697)

Ətraflı məqalə: [Perimenopauza nədir? 40-lı yaşlarda bədəndə nələr dəyişir?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/perimenopauza-nedir-40-li-yaslarda-bedende-neler-deyisir)

### Perimenopauza

Digər adları: menopauzaya keçid dövrü

Perimenopauza aybaşının tamamilə kəsilməsindən əvvəlki keçid dövrüdür. Yumurtalıqların hasil etdiyi estrogen və progesteron dalğalanaraq azalır; aybaşı tsiklləri nizamsızlaşa, isti basma kimi simptomlar başlaya bilər. Adətən 40-lı yaşlarda başlayır və bir neçə il davam edə bilər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına görə bu dövr ilk dəyişikliklərin görünməsindən son aybaşından sonrakı bir ilin sonuna qədər uzanır.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Perimenopauza simptomlarınızın olduğunu düşünür və seçimlərinizi müzakirə etmək istəyirsinizsə, ürəkdöyünmə hiss edirsinizsə və ya aybaşınız davam edərkən qanaxma əvvəlkindən azalmaq əvəzinə artırsa, həkimə müraciət edin.

Mənbələr:
- [Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST): Menopause](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/menopause)
- [NIH, National Institute on Aging: What Is Menopause?](https://www.nia.nih.gov/health/menopause/what-menopause)
- [MedlinePlus: Menopause](https://medlineplus.gov/menopause.html)
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)
- [NIH, NLM, MeSH: Perimenopause](https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?ui=D047648)

Ətraflı məqalə: [Perimenopauza nədir? 40-lı yaşlarda bədəndə nələr dəyişir?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/perimenopauza-nedir-40-li-yaslarda-bedende-neler-deyisir)

### Menopauza

Menopauza aybaşı qanaxmalarının həmişəlik sona çatmasıdır; başqa bir səbəb olmadan ardıcıl 12 ay aybaşı olmadıqda baş vermiş sayılır. Yumurtalıqların yumurta hüceyrəsi buraxması və estrogen hasil etməsi xeyli azalır. Təbii menopauza əsasən 45–55 yaş arasında baş verir; qadınlar menopauzaya müxtəlif yaşlarda girir, ABŞ-da orta yaş 52-dir.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Son aybaşınızdan 12 ay və ya daha çox vaxt keçdikdən sonra, az da olsa, hər hansı vaginal qanaxma olarsa, həkimə müraciət edin.

Mənbələr:
- [Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST): Menopause](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/menopause)
- [NIH, National Institute on Aging: What Is Menopause?](https://www.nia.nih.gov/health/menopause/what-menopause)
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)

### Postmenopauza

Digər adları: menopauzadan sonrakı dövr

Postmenopauza son aybaşından 12 ay keçib menopauza baş verdikdən sonra başlayan və həyatın qalan hissəsini əhatə edən dövrdür. Bu dövrdə estrogen səviyyəsi aşağı qalır. NIH-ə bağlı NIA-ya görə menopauzadan sonra ürək xəstəlikləri, insult və osteoporoz kimi vəziyyətlərə meyil artır; bir çox qadında isti basmalar da illərlə davam edə bilər.

Mənbələr:
- [NIH, National Institute on Aging: What Is Menopause?](https://www.nia.nih.gov/health/menopause/what-menopause)
- [Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST): Menopause](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/menopause)
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)

### Klimaks

Digər adları: klimakterium yaxud klimakterik dövr

Klimaks qadında yumurtalıq funksiyasının sona çatmasını müşayiət edən hormonal və bədən dəyişiklikləri ilə keçən fizioloji dövrdür. Tərif NIH-in tibbi terminlər lüğəti olan MeSH-ə əsaslanır. Bu lüğətdə menopauza klimaksın alt başlığıdır; premenopauza, perimenopauza və postmenopauza da menopauzanın altında yer alır. Yəni klimaks bu dövrlərin hamısını əhatə edən ən geniş termindir.

Mənbələr:
- [NIH, NLM, MeSH: Climacteric](https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?ui=D002979)

Ətraflı məqalə: [Perimenopauza nədir? 40-lı yaşlarda bədəndə nələr dəyişir?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/perimenopauza-nedir-40-li-yaslarda-bedende-neler-deyisir)

### Erkən menopauza

Digər adları: vaxtından əvvəl menopauza (40 yaşdan əvvəl)

Erkən menopauza aybaşının 45 yaşdan əvvəl kəsilməsidir; 40 yaşdan əvvəl baş verərsə, vaxtından əvvəl menopauza adlanır. Öz-özünə baş verə bildiyi kimi, yumurtalıqların cərrahi yolla çıxarılması, kimyaterapiya və ya şüa terapiyası kimi başqa xəstəliklərin müalicəsi də səbəb ola bilər. 45 yaşdan əvvəl menopauza simptomları olan şəxslərdə həkim diaqnoz üçün qan analizi təyin edə bilər.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** 45 yaşdan əvvəl aybaşınız seyrəkləşərsə və ya kəsilərsə və menopauza simptomları hiss edirsinizsə, həkimə müraciət edin.

Mənbələr:
- [NHS: Early or premature menopause](https://www.nhs.uk/conditions/early-menopause/)
- [Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST): Menopause](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/menopause)

### Yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığı (POİ)

Digər adları: birincili yumurtalıq çatışmazlığı yaxud yumurtalıqların erkən tükənməsi

Yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığı yumurtalıqların 40 yaşdan əvvəl normal işləməyi dayandırmasıdır. Aybaşı çox vaxt seyrəkləşir və ya kəsilir, hamilə qalmaq çətinləşə bilər. NIH bu vəziyyətin erkən menopauza ilə eyni şey olmadığını qeyd edir. NICE-a görə diaqnoz simptomlara və 4–6 həftə fasilə ilə götürülmüş iki qan nümunəsində yüksək çıxan FSH səviyyəsinə əsasən qoyulur.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** 40 yaşdan əvvəl aybaşınız seyrəkləşərsə və ya kəsilərsə, həkimə müraciət edin.

Mənbələr:
- [NIH, NICHD: Primary Ovarian Insufficiency (POI)](https://www.nichd.nih.gov/health/topics/poi)
- [NICE NG23: Menopause: identification and management](https://www.nice.org.uk/guidance/ng23/chapter/Recommendations)

### Cərrahi menopauza

Cərrahi menopauza hər iki yumurtalığın cərrahi əməliyyatla çıxarılması ilə başlayan menopauzadır; aybaşı və yumurtalıqların hormon hasil etməsi əməliyyatla birlikdə sona çatır. Yalnız uşaqlığın çıxarılması aybaşını dayandırır, amma yumurtalıqlar yerində qaldıqca menopauzaya səbəb olmur. Xərçəng üçün tətbiq edilən kimyaterapiya və şüa terapiyası kimi müalicələr də erkən menopauzaya səbəb ola bilər.

Mənbələr:
- [MedlinePlus: Menopause](https://medlineplus.gov/menopause.html)
- [NIH, National Institute on Aging: What Is Menopause?](https://www.nia.nih.gov/health/menopause/what-menopause)
- [NHS: Early or premature menopause](https://www.nhs.uk/conditions/early-menopause/)

## Əlamətlər

### İsti basma

Digər adları: isti dalğalar yaxud vazomotor simptomlar

İsti basma üzdə, boyunda və döşdə qəfildən yayılan güclü istilik hissidir; tərləmə, ürəkdöyünmə və ya başgicəllənmə ilə müşayiət oluna və bir neçə dəqiqə davam edə bilər. Gecə baş verənlərə gecə tərləməsi deyilir; hər ikisi birlikdə vazomotor simptomlar adlanır. Perimenopauza və menopauzanın geniş yayılmış simptomlarındandır; tezliyi və şiddəti insandan insana dəyişir.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** İsti basmalar yuxunuza və ya gündəlik həyatınıza təsir edirsə, seçimləri həkiminizlə müzakirə edə bilərsiniz.

Mənbələr:
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)
- [NIH, National Institute on Aging: Hot Flashes](https://www.nia.nih.gov/health/menopause/hot-flashes-what-can-i-do)
- [NICE NG23: Menopause: identification and management](https://www.nice.org.uk/guidance/ng23/chapter/Recommendations)

### Gecə tərləməsi

Gecə tərləməsi yuxu zamanı gecə köynəyini və yataq dəstini isladacaq qədər güclü tərləmədir; menopauzadakı gecə tərləmələri gecə baş verən isti basmalardır. NHS-ə görə menopauza onun geniş yayılmış səbəblərindəndir; narahatlıq, bəzi antidepressant, steroid və ağrıkəsici dərmanlar, aşağı qan şəkəri, spirtli içki və həddindən artıq tərləmə vəziyyəti də gecə tərləməsinə səbəb ola bilər.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Gecə tərləmələri sizi müntəzəm olaraq oyadırsa və ya narahat edirsə; yüksək hərarət, öskürək və ya ishalla müşayiət olunursa, yaxud səbəbsiz arıqlayırsınızsa, həkimə müraciət edin.

Mənbələr:
- [NHS: Night sweats](https://www.nhs.uk/symptoms/night-sweats/)
- [NIH, National Institute on Aging: Hot Flashes](https://www.nia.nih.gov/health/menopause/hot-flashes-what-can-i-do)

### Ürəkdöyünmə

Digər adları: ürək döyüntüsü

Ürəkdöyünmə ürək vurğularının hiss olunan və narahatedici hala gəlməsidir; ürəyin sürətli, nizamsız, güclü və ya çırpınırmış kimi vurduğu hiss olunur. NHS-ə görə ürəkdöyünmə bəzən menopauzaya girməyin əlaməti ola bilər; isti basmalar da ürəkdöyünməyə səbəb ola bilər. Ürəkdöyünmə geniş yayılıb və çox vaxt ciddi problemin əlaməti deyil; dəmir çatışmazlığı anemiyası, qalxanabənzər vəzin artıq işləməsi və ya ürək ritmi pozğunluğu da səbəb ola bilər.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Ürəkdöyünmə keçmirsə və ya döş qəfəsində ağrı, təngnəfəslik, huşunu itirəcək kimi olma və ya huşunu itirmə ilə müşayiət olunursa, təcili tibbi yardıma müraciət edin. Ürəkdöyünmə təkrarlanırsa və ya tezləşirsə, bir neçə dəqiqədən çox davam edirsə, ürək xəstəliyiniz varsa və ya ailənizdə ürək xəstəliyi olubsa, həkimə müraciət edin.

Mənbələr:
- [NHS: Heart palpitations](https://www.nhs.uk/symptoms/heart-palpitations/)
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)

### Yuxu pozğunluğu

Menopauzada yuxu pozğunluğu yuxuya getməkdə və ya yuxunu davam etdirməkdə çətinlik çəkməkdir; NHS bunu menopauza və perimenopauzanın simptomları sırasında sayır. Yetərsiz yuxu gündəlik həyata təsir edə, insanı əsəbi və narahat hiss etdirə bilər. Gecə tərləmələri varsa, yuxu problemləri ağırlaşa bilər. Yuxu problemləri uzun sürürsə, səbəblərini həkimlə müzakirə etmək lazımdır.

Mənbələr:
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)
- [NIH, National Institute on Aging: Sleep Problems and Menopause](https://www.nia.nih.gov/health/menopause/sleep-problems-and-menopause-what-can-i-do)

### Əhval dəyişiklikləri

Əhval dəyişiklikləri menopauzaya keçid dövründə müşahidə oluna bilən qəfil emosional eniş-yoxuşlar, keyfsizlik və ruh düşkünlüyü hallarıdır. NHS menopauza və perimenopauza simptomları sırasında əhval dalğalanmalarını, aşağı əhvalı və depressiyanı sayır. Yuxu problemləri və nəzərəçarpan yorğunluq bu simptomları ağırlaşdıra bilər. İsti basmalar azaldıqca onların yerini aşağı əhval və narahatlıq tuta bilər.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Aşağı əhval həftələrlə davam edirsə və ya gündəlik həyatınıza təsir edirsə, həkimə müraciət edin.

Mənbələr:
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)

### Beyin dumanı

Beyin dumanı unutqanlığı, diqqəti cəmləməkdə çətinliyi və düşüncələrin dumanlanması hissini ifadə edən gündəlik bir ifadədir; tibbi diaqnoz deyil. NHS menopauza və perimenopauza simptomları sırasında yaddaş və diqqət problemlərini sayır. Bu problemlərin başqa səbəbləri də ola biləcəyi üçün simptomlar davam edirsə və ya artırsa, həkimlə danışmaq lazımdır.

Mənbələr:
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)

### Baş ağrısı və miqren

Digər adları: hormonal baş ağrısı

Baş ağrısı və miqren perimenopauza və menopauzada adi haldan daha ağır keçə bilən ağrılardır; NHS bunları menopauza simptomları sırasında sayır və menopauzadakı baş ağrısını hormonal baş ağrısı adlandırır. The Menopause Society-yə görə miqren adətən başın bir tərəfində daha güclü olan və fiziki fəallıqla artan, orta və ya şiddətli zoqquldayan ağrıdır; ürəkbulanma, qusma, işığa və səsə həssaslıq ilə müşayiət oluna bilər.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Baş ağrısı özünüzün sınadığınız üsullara baxmayaraq keçmirsə və ya pisləşirsə, yaxud tez-tez təkrarlanırsa, həkimə müraciət edin. Qəfil başlayan çox şiddətli baş ağrısında və ya baş ağrısı üzdə ya bədəndə keyimə, zəiflik, danışmaqda çətinlik və ya huşun dumanlanması ilə müşayiət olunursa, təcili tibbi yardıma müraciət edin.

Mənbələr:
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)
- [NHS: Headaches](https://www.nhs.uk/symptoms/headaches/)
- [The Menopause Society: Menopause Glossary](https://menopause.org/patient-education/menopause-glossary)

### Oynaq ağrısı

Oynaq ağrısı menopauzaya keçid dövründə müşahidə oluna bilən əzələ və oynaq ağrılarıdır. NHS əzələ ağrılarını və oynaq ağrılarını menopauza və perimenopauza simptomları sırasında sayır; oynaq ağrısının menopauzadan sonra da davam edə biləcəyini qeyd edir. Oynaq ağrısının menopauzadan başqa da bir çox səbəbi ola bildiyi üçün uzun sürən və ya artan ağrı həkimlə birlikdə qiymətləndirilir.

Mənbələr:
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)

### Çəki artımı

Digər adları: menopauzada çəki artımı

Menopauzada çəki artımı perimenopauza və menopauza dövründə bədən çəkisinin artmasıdır. NHS-ə görə bu dövrdə çəki artımı geniş yayılıb və çox vaxt qarın və bədənin yuxarı hissəsi ətrafında olur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da menopauzanın bədən tərkibinə və ürək-damar riskinə təsir edə biləcəyini qeyd edir. NHS bu dövrdə sağlam və balanslı qidalanmanı və müntəzəm məşqi tövsiyə edir.

Mənbələr:
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)
- [Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST): Menopause](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/menopause)
- [NHS: Things you can do to help menopause and perimenopause symptoms](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/things-you-can-do/)

Ətraflı məqalə: [Menopauza dövründə metabolizmi və enerjini necə qoruyaq?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauza-dovrunde-metabolizmi-ve-enerjini-nece-qoruyaq)

### Saçların incəlməsi

Digər adları: saç tökülməsi yaxud androgenetik alopesiya

Saçların incəlməsi saçın seyrəlməsi və ya tökülməsidir; NHS bunu menopauza və perimenopauza simptomları sırasında sayır. The Menopause Society orta yaşlı qadınlarda baş dərisindəki saçların incəlməsini androgenetik alopesiya kimi təyin edir. NHS-ə görə gündə 50–100 saç telinin tökülməsi normaldır; saç tökülməsi çox vaxt narahatlıq doğurmur, amma bəzən sağlamlıq probleminin əlaməti ola bilər.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Saç tökülməsi sizi narahat edirsə, həkimə müraciət edin.

Mənbələr:
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)
- [The Menopause Society: Menopause Glossary](https://menopause.org/patient-education/menopause-glossary)
- [NHS: Hair loss](https://www.nhs.uk/symptoms/hair-loss/)

### Dərinin quruluğu və qaşınma

Dərinin quruluğu və qaşınma menopauzaya keçid dövründə dərinin quruması və qaşınmasıdır; NHS quru və qaşınan dərini menopauza və perimenopauza simptomları sırasında sayır. The Menopause Society-yə görə perimenopauzadakı bəzi qadınlar dəridə şiddətli qaşınmadan qarışqa gəzirmiş kimi hissə qədər uzanan narahatedici duyğular yaşayır; buna formikasiya deyilir. Qaşınmanın başqa səbəbləri də ola biləcəyi üçün davam edən və ya artan qaşınma həkimlə birlikdə qiymətləndirilir.

Mənbələr:
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)
- [The Menopause Society: Menopause Glossary](https://menopause.org/patient-education/menopause-glossary)

### Cinsi istəyin azalması

Digər adları: libidonun azalması

Cinsi istəyin azalması cinsi həyata olan marağın və istəyin əvvəlkindən az olmasıdır; NHS bunu menopauza və perimenopauza simptomları sırasında sayır. NHS-ə görə menopauza dövründə cinsi istəyin azalmasının münasibətlərdəki çətinliklər, insanın özü haqqında nə hiss etdiyi və fiziki narahatlıq kimi bir çox səbəbi ola bilər. Vaginal quruluq və cinsi əlaqə zamanı ağrı da cinsi həyata təsir edə bilər.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Cinsi istəyinizin azalması sizi narahat edirsə, seçimləri həkiminizlə müzakirə edə bilərsiniz.

Mənbələr:
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)
- [NHS: Treatment for menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/treatment/)

Ətraflı məqalə: [Menopauza dövründə intim qulluq ehtiyacları niyə dəyişir?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauza-dovrunde-intim-qulluq-ehtiyaclari-niye-deyisir)

## Aybaşı və qanaxma

### Aybaşı pozğunluğu

Digər adları: nizamsız aybaşı

Perimenopauzada aybaşı pozğunluğu aybaşının tezliyinin və ya qanaxmanın miqdarının dəyişməsidir; NHS-ə görə bu çox vaxt perimenopauzanın ilk əlamətidir. Aybaşı daha tez-tez və ya daha seyrək gələ, qanaxma arta və ya azala bilər və sonda kəsilir. The Menopause Society tezliyi, miqdarı və ya müddəti qeyri-adi olan qanaxmanı anormal uşaqlıq qanaxması sayır və onu perimenopauzanın adi nizamsızlığından ayırır.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Aybaşınız davam edərkən qanaxma əvvəlkindən azalmaq əvəzinə artırsa, aybaşılar arasında və ya cinsi əlaqədən sonra qanaxma olursa, yaxud aybaşınız həmişəkindən uzun sürürsə, həkimə müraciət edin.

Mənbələr:
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)
- [The Menopause Society: Menopause Glossary](https://menopause.org/patient-education/menopause-glossary)
- [MedlinePlus: Abnormal uterine bleeding](https://medlineplus.gov/ency/article/000903.htm)

Ətraflı məqalə: [Perimenopauza nədir? 40-lı yaşlarda bədəndə nələr dəyişir?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/perimenopauza-nedir-40-li-yaslarda-bedende-neler-deyisir)

### Menopauzadan sonra qanaxma

Digər adları: postmenopauzal qanaxma

Menopauzadan sonra qanaxma menopauzadan sonra vaginadan gələn qanaxmadır; NHS-ə görə menopauza adətən 45 yaşdan yuxarı, bir ildən artıq aybaşı olmadıqda müəyyən edilir. Ən çox rast gəlinən səbəblər arasında aşağı estrogenlə əlaqədar vagina və ya uşaqlığın daxili qişasının nazikləşməsi, əksəriyyəti xərçəng olmayan poliplər və uşaqlığın daxili qişasının qalınlaşması var. Çox vaxt ciddi deyil, amma xərçəng əlaməti ola biləcəyi üçün yoxlatmaq vacibdir.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Menopauzadan sonra vaginadan qanaxma olarsa, az da olsa və ya yalnız bir dəfə olsa belə, həkimə müraciət edin.

Mənbələr:
- [NHS: Postmenopausal bleeding](https://www.nhs.uk/symptoms/post-menopausal-bleeding/)

### Endometrium (uşaqlığın daxili qişası)

Endometrium uşaqlığın içini örtən və aybaşı tsikli ərzində dəyişən toxumadır. Yumurtlamadan sonra ifraz olunan progesteron bu qişanı mayalanmış yumurta hüceyrəsini qəbul etməyə hazırlayır; hamiləlik olmazsa, hormon səviyyələri düşür və aybaşı qanaxması başlayır. NHS-ə görə menopauzadan sonra estrogen azaldıqda uşaqlığın daxili qişası nazikləşə bilər; hormon terapiyası, yüksək estrogen səviyyəsi və ya artıq çəki isə qişanı qalınlaşdıra bilər və bu qalınlaşma uşaqlıq xərçənginə səbəb ola bilər.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Menopauzadan sonra vaginadan qanaxma olarsa, az da olsa, həkimə müraciət edin.

Mənbələr:
- [The Menopause Society: Menopause Glossary](https://menopause.org/patient-education/menopause-glossary)
- [NHS: Postmenopausal bleeding](https://www.nhs.uk/symptoms/post-menopausal-bleeding/)

## Hormonlar və analizlər

### Estrogen (estradiol)

Digər adları: E2

Estrogen qadın reproduktiv sağlamlığında əsas rol oynayan hormonlar qrupunun ümumi adıdır; aybaşı tsikli, hamiləlik və menopauza ilə yanaşı, sümük və əzələ sağlamlığına da təsir edir. Reproduktiv yaşda əsas növü əsasən yumurtalıqlarda hasil olunan estradioldur (E2). MedlinePlus-a görə menopauzadan sonra orqanizmin hasil etməyə davam etdiyi yeganə növ estrondur (E1); estrogen səviyyəsi nəzərəçarpacaq dərəcədə düşür.

**Nəticə necə şərh olunur?** Sağlam estrogen səviyyəsi yaşa, ölçülən estrogen növünə, analizin aparılma səbəbinə və digər analizlərin nəticələrinə görə dəyişir. Qadınlarda estrogen səviyyəsi çox dəyişdiyi üçün meyli görmək məqsədilə analiz bir neçə dəfə aparıla bilər; nəticənin nə demək olduğunu həkiminiz izah edəcək.

Mənbələr:
- [MedlinePlus: Estrogen Levels Test](https://medlineplus.gov/lab-tests/estrogen-levels-test/)
- [Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST): Menopause](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/menopause)

### Progesteron

Progesteron əsasən yumurtalıqlarda hasil olunan və tsiklin ikinci yarısında, yumurtlamadan sonra uşaqlığın daxili qişasını mayalanmış yumurta hüceyrəsinin bərkiməsinə hazırlayan hormondur. MedlinePlus perimenopauzanı aşağı progesteronun mümkün səbəbləri sırasında sayır. NHS-ə görə hormon terapiyasında adətən estrogenlə birlikdə progestogen istifadə olunur; uşaqlığı çıxarılmış şəxslər estrogeni tək istifadə edə bilər.

**Nəticə necə şərh olunur?** Progesteron nəticəsinin mənası analizin aparılma səbəbinə, qanın aybaşı tsiklinin hansı mərhələsində götürüldüyünə və hamilə olub-olmadığınıza görə dəyişir; nəticənin sağlamlığınız üçün nə demək olduğunu həkiminiz izah edəcək.

Mənbələr:
- [MedlinePlus: Progesterone Test](https://medlineplus.gov/lab-tests/progesterone-test/)
- [NHS: About hormone replacement therapy (HRT)](https://www.nhs.uk/medicines/hormone-replacement-therapy-hrt/about-hormone-replacement-therapy-hrt/)

### FSH (follikulstimullaşdırıcı hormon)

FSH beyindəki hipofiz vəzinin ifraz etdiyi və yumurtalıqlarda yumurta hüceyrələrinin inkişafını stimullaşdıran hormondur. Yumurtalıqlar daha az yumurta hüceyrəsi buraxdıqca orqanizm daha çox FSH hasil edir; buna görə menopauzaya yaxınlaşdıqca onun səviyyəsi yüksəlir. NICE-a görə menopauzanı təsdiqləmək üçün FSH analizi yalnız simptomları olan 40–45 yaşlı şəxslərdə və ya 40 yaşdan aşağı menopauzadan şübhələnildikdə nəzərdən keçirilə bilər.

**Nəticə necə şərh olunur?** FSH nəticəsini şərh edərkən həkim yaşınızı, simptomlarınızı, sağlamlıq tarixçənizi və ilk növbədə LH olmaqla digər hormon analizlərinin nəticələrini birlikdə qiymətləndirir. Nəticənin sizin üçün nə demək olduğunu həkiminiz izah edəcək; normal hədlər laboratoriyadan asılı olaraq dəyişir.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Kombinə edilmiş (estrogen və progestogen tərkibli) kontrasepsiya üsulundan və ya yüksək dozalı progestogendən istifadə edirsinizsə, FSH analizi menopauzanı müəyyən etmək üçün istifadə olunmur; analizin lazım olub-olmadığını həkiminizlə müzakirə edin.

Mənbələr:
- [MedlinePlus: Follicle-Stimulating Hormone (FSH) Levels Test](https://medlineplus.gov/lab-tests/follicle-stimulating-hormone-fsh-levels-test/)
- [NICE NG23: Menopause: identification and management](https://www.nice.org.uk/guidance/ng23/chapter/Recommendations)

### LH (lüteinləşdirici hormon)

LH hipofiz vəzinin ifraz etdiyi və yumurtlamanı, yəni yumurta hüceyrəsinin yumurtalıqdan buraxılmasını başladan hormondur; səviyyəsi yumurtlamadan dərhal əvvəl sürətlə yüksəlir. Menopauzaya keçid dövründə FSH ilə birlikdə LH səviyyəsi də yüksələ bilər. MedlinePlus-a görə 45 yaş və yuxarıda yüksək LH və FSH adətən normal perimenopauza və ya menopauzanın əlamətidir və bu yaşda analiz çox vaxt lazım olmur.

**Nəticə necə şərh olunur?** LH nəticəsini şərh edərkən həkim yaşınızı, simptomlarınızı, sağlamlıq tarixçənizi və ilk növbədə FSH olmaqla digər hormon analizlərinin nəticələrini birlikdə qiymətləndirir. Aybaşı olan qadınlarda LH səviyyəsi ay ərzində dəyişir; nəticənin nə demək olduğunu həkiminiz izah edəcək.

Mənbələr:
- [MedlinePlus: Luteinizing Hormone (LH) Levels Test](https://medlineplus.gov/lab-tests/luteinizing-hormone-lh-levels-test/)

### AMH (anti-Müller hormonu)

AMH qanda ölçülən və yumurtalıq ehtiyatını, yəni yumurtalıqlarda qalan yumurta hüceyrələrinin sayını əks etdirən hormondur. Reproduktiv yaşda yüksək səviyyə daha böyük yumurta ehtiyatına işarə edir; yaşla yumurta hüceyrələrinin sayı azaldıqca AMH də düşür və menopauzada sıfıra enir. NICE 45 yaş və yuxarıda menopauzanı müəyyən etmək üçün AMH analizindən istifadə edilməməsini tövsiyə edir.

**Nəticə necə şərh olunur?** AMH nəticəsinin mənası analizin aparılma səbəbindən asılıdır; ümumiyyətlə, yüksək səviyyə daha çox, aşağı səviyyə isə azalan yumurta ehtiyatına işarə edir. Aşağı AMH menopauzaya yaxınlaşıldığını göstərə bilər, amma menopauzaya nə qədər qaldığını göstərmir. Nəticənizi yaşınız və digər analizlərlə birlikdə həkiminiz şərh edəcək.

Mənbələr:
- [MedlinePlus: Anti-Müllerian Hormone Test](https://medlineplus.gov/lab-tests/anti-mullerian-hormone-test/)
- [NICE NG23: Menopause: identification and management](https://www.nice.org.uk/guidance/ng23/chapter/Recommendations)

### Menopauza testi

Digər adları: evdə menopauza testi

Menopauza testi qanda və ya sidikdə FSH hormonunu ölçən analizlərin gündəlik adıdır. NICE-a görə 45 yaş və yuxarıda simptomları olan, başqa baxımdan sağlam şəxslərdə perimenopauza və menopauza laboratoriya analizi olmadan, simptomlara və aybaşı tsiklinə baxaraq müəyyən edilir. MedlinePlus-a görə evdə istifadə olunan sidik FSH testləri yalnız normadan yüksək FSH-ı göstərə bilər; nəticəni həkimlə müzakirə etmək lazımdır.

Mənbələr:
- [NICE NG23: Menopause: identification and management](https://www.nice.org.uk/guidance/ng23/chapter/Recommendations)
- [MedlinePlus: Follicle-Stimulating Hormone (FSH) Levels Test](https://medlineplus.gov/lab-tests/follicle-stimulating-hormone-fsh-levels-test/)

Ətraflı məqalə: [Perimenopauza nədir? 40-lı yaşlarda bədəndə nələr dəyişir?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/perimenopauza-nedir-40-li-yaslarda-bedende-neler-deyisir)

## Uzunmüddətli sağlamlıq

### Osteoporoz (sümük əriməsi)

Osteoporoz sümükləri zəiflədib kövrək hala gətirən və sınıq riskini artıran vəziyyətdir. Çox vaxt ağrı və ya simptom vermir; yıxılma və ya zərbə nəticəsində sümük sındıqda aşkar oluna bilər. NHS-ə görə qadınlar menopauzadan sonrakı ilk bir neçə ildə sürətlə sümük kütləsi itirir; erkən menopauza və yumurtalıqların çıxarılması da risk amilləri sırasındadır.

Mənbələr:
- [NHS: Osteoporosis](https://www.nhs.uk/conditions/osteoporosis/)
- [Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST): Menopause](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/menopause)

### Sümük sıxlığının ölçülməsi (DEXA)

Digər adları: DXA yaxud densitometriya

DEXA sümük sıxlığını aşağı dozalı rentgen şüaları ilə ölçən müayinədir; adı ikienerjili rentgen absorbsiometriyasının ingiliscə qısaltmasıdır. Qısa çəkir və ağrısızdır; nəticə osteoporoz riskini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. NHS-ə görə osteoporoz riski olan 50 yaşdan yuxarı şəxslərə, siqaret çəkmə və ya əvvəlki sınıq kimi əlavə risk amilləri olan daha gənc şəxslərə tövsiyə oluna bilər.

Mənbələr:
- [NHS: Bone density scan (DEXA scan)](https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/dexa-scan/)
- [MedlinePlus: Bone Density Scan](https://medlineplus.gov/lab-tests/bone-density-scan/)

### T-skor

Digər adları: T-kriteri

T-skor sümük sıxlığı ölçülməsinin nəticəsini eyni cinsdən olan sağlam gənc yetkinin nəticəsi ilə müqayisə edən göstəricidir; menopauzadan sonrakı qadınlarda istifadə olunur. MedlinePlus-a görə -1,0 və yuxarı normal sümük sıxlığı, -1,0 ilə -2,4 arası aşağı sümük sıxlığı (osteopeniya), -2,5 və aşağı isə böyük ehtimalla osteoporoz deməkdir. Skor aşağı düşdükcə sınıq riski artır.

Mənbələr:
- [MedlinePlus: Bone Density Scan](https://medlineplus.gov/lab-tests/bone-density-scan/)
- [The Menopause Society: Menopause Glossary](https://menopause.org/patient-education/menopause-glossary)

### Çəki daşıyan məşqlər

Çəki daşıyan məşqlər ayaq pəncələrinin və ayaqların bədən çəkisini daşıdığı, sümük və əzələlərin cazibə qüvvəsinə qarşı işlədiyi məşqlərdir; sürətli yeriş, qaçış və rəqs buna nümunədir. NHS-ə görə üzgüçülük və velosiped sürmə bu növə aid deyil. The Menopause Society-yə görə bu məşqlər menopauzadan sonrakı ilk illərdə sümük itkisini yavaşlada və sınıq riskini azalda bilər. NHS menopauzada sümükləri qorumaq üçün bu məşqləri tövsiyə edir.

Mənbələr:
- [The Menopause Society: Menopause Glossary](https://menopause.org/patient-education/menopause-glossary)
- [NHS: Osteoporosis, Prevention](https://www.nhs.uk/conditions/osteoporosis/prevention/)
- [NHS: Things you can do to help menopause and perimenopause symptoms](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/things-you-can-do/)

Ətraflı məqalə: [Menopauza dövründə metabolizmi və enerjini necə qoruyaq?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauza-dovrunde-metabolizmi-ve-enerjini-nece-qoruyaq)

### Ürək-damar sağlamlığı

Ürək-damar sağlamlığı ürəyin və damarların işini, eləcə də infarkt və insult kimi xəstəliklərin riskini əhatə edir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına görə menopauzadan sonra estrogen nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldıqca qadınların ürək-damar xəstəlikləri baxımından kişilərə nisbətən üstünlüyü getdikcə itir. NIH-ə bağlı NIA da menopauzadan sonra ürək xəstəliklərinə və insulta meylin artdığını qeyd edir.

Mənbələr:
- [Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST): Menopause](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/menopause)
- [NIH, National Institute on Aging: What Is Menopause?](https://www.nia.nih.gov/health/menopause/what-menopause)

Ətraflı məqalə: [Menopauza dövründə metabolizmi və enerjini necə qoruyaq?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauza-dovrunde-metabolizmi-ve-enerjini-nece-qoruyaq)

## Cinsiyyət orqanları və sidik yolları

### Genitouriner sindrom (GSM)

Digər adları: menopauzanın genitouriner sindromu

Genitouriner sindrom estrogenin azalmasının vulva, vagina, uretra və sidik kisəsi toxumalarına təsirindən yaranan simptom və əlamətlərin ümumi adıdır. Vaginal quruluğu, yanmanı, qaşınmanı, cinsi əlaqə zamanı ağrını və sidik yolları ilə bağlı şikayətləri əhatə edir. The Menopause Society-nin (o vaxtkı adı ilə NAMS) 2020-ci il mövqe bəyanatına görə menopauzadan sonrakı qadınların təxminən 27–84%-nə təsir edir və ehtimal ki, kifayət qədər tanınmır.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Menopauzadan sonra hər hansı vaginal qanaxma olarsa və ya şikayətlər öz gördüyünüz tədbirlərə baxmayaraq davam edirsə, həkimə müraciət edin.

Mənbələr:
- [The Menopause Society (NAMS): The 2020 genitourinary syndrome of menopause position statement, Menopause 2020](https://doi.org/10.1097/GME.0000000000001609)
- [NHS: Vaginal dryness](https://www.nhs.uk/symptoms/vaginal-dryness/)

Ətraflı məqalə: [Menopauza dövründə intim qulluq ehtiyacları niyə dəyişir?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauza-dovrunde-intim-qulluq-ehtiyaclari-niye-deyisir)

### Vaginal quruluq

Vaginal quruluq vaginanın təbii nəmliyini itirməsidir; narahatlıq, qaşınma, göynəmə və cinsi əlaqə zamanı ağrı yarada bilər. NHS-ə görə menopauza, hamiləlik və əmizdirmə, bəzi dərmanlar, uşaqlığın xüsusilə yumurtalıqlarla birlikdə çıxarılması və xərçəng müalicələri hormon səviyyələrini dəyişdirərək quruluğa səbəb ola bilər. Menopauzadakı quruluq genitouriner sindromun simptomları sırasındadır.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Quruluq bir neçə həftədir davam edirsə və özünüzün sınadıqlarınız kömək etmirsə, gündəlik həyatınıza təsir edirsə, qeyri-adi ifrazatınız varsa və ya cinsi əlaqədən sonra, aybaşılar arasında ya da menopauzadan sonra qanaxma olarsa, həkimə müraciət edin.

Mənbələr:
- [NHS: Vaginal dryness](https://www.nhs.uk/symptoms/vaginal-dryness/)
- [The Menopause Society (NAMS): The 2020 genitourinary syndrome of menopause position statement, Menopause 2020](https://doi.org/10.1097/GME.0000000000001609)

Ətraflı məqalə: [Menopauza dövründə intim qulluq ehtiyacları niyə dəyişir?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauza-dovrunde-intim-qulluq-ehtiyaclari-niye-deyisir)

### Vaginal atrofiya

Digər adları: atrofik vaginit yaxud vulvovaginal atrofiya (VVA)

Vaginal atrofiya estrogen azaldıqda vagina toxumalarının tədricən kiçilib nazikləşməsi və nəticədə quruluq və iltihabın yaranmasıdır. Simptomları arasında vaginada göynəmə, qaşınma və ya yanma, sidik ifrazı zamanı yanma, ağrılı cinsi əlaqə və cinsi əlaqədən sonra yüngül qanaxma var. The Menopause Society-nin 2020-ci il mövqe bəyanatına görə simptom verən vulvovaginal atrofiya genitouriner sindromun komponentlərindən biridir.

Mənbələr:
- [MedlinePlus: Vaginal dryness (atrophic vaginitis)](https://medlineplus.gov/ency/article/000892.htm)
- [The Menopause Society (NAMS): The 2020 genitourinary syndrome of menopause position statement, Menopause 2020](https://doi.org/10.1097/GME.0000000000001609)

Ətraflı məqalə: [Menopauza dövründə intim qulluq ehtiyacları niyə dəyişir?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauza-dovrunde-intim-qulluq-ehtiyaclari-niye-deyisir)

### Vaginal nəmləndiricilər və lubrikantlar

Digər adları: sürtkü gel yaxud sürtkü vasitəsi

Vaginal nəmləndiricilər və lubrikantlar vaginal quruluq üçün istifadə olunan, əksəriyyəti reseptsiz satılan hormonsuz məhsullardır. NHS-ə görə su əsaslı lubrikant cinsi əlaqədən əvvəl tətbiq olunur; nəmləndirici isə vaginanın içinə çəkilərək onun nəmli qalmasına kömək edir. The Menopause Society-yə görə nəmləndiricinin təsiri daha uzun sürür. NICE hər ikisinin vaginal estrogenlə birlikdə və ya onun əvəzinə istifadə oluna biləcəyini qeyd edir.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Quruluq bir neçə həftədir davam edirsə və özünüzün sınadıqlarınız kömək etmirsə, həkimə müraciət edin; hansı nəmləndiricinin sizə uyğun olduğunu əczaçınızla da müzakirə edə bilərsiniz.

Mənbələr:
- [NHS: Vaginal dryness](https://www.nhs.uk/symptoms/vaginal-dryness/)
- [The Menopause Society: Menopause Glossary](https://menopause.org/patient-education/menopause-glossary)
- [NICE NG23: Menopause: identification and management](https://www.nice.org.uk/guidance/ng23/chapter/Recommendations)
- [NHS: Things you can do to help menopause and perimenopause symptoms](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/things-you-can-do/)

Ətraflı məqalə: [Menopauza dövründə intim qulluq ehtiyacları niyə dəyişir?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauza-dovrunde-intim-qulluq-ehtiyaclari-niye-deyisir)

### Sidik saxlamama

Digər adları: sidiyin qaçırılması yaxud sidik inkontinensiyası

Sidik saxlamama sidiyin iradədən asılı olmayaraq qaçırılmasıdır; NHS sidiyə daha tez-tez getmə ehtiyacını və sidiyi saxlaya bilməməyi menopauza və perimenopauza simptomları sırasında sayır. Növləri arasında öskürmə və ya gülmə kimi sidik kisəsinə təzyiq düşən anlarda baş verən stress tipi ilə qəfil və güclü sıxılma hissi ilə və ya ondan dərhal sonra baş verən təcili tip var; hər ikisi birlikdə də müşahidə oluna bilər.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Hər cür sidik saxlamama halında həkimə müraciət edin; NHS-ə görə bu geniş yayılmış problemdir və simptomları həkimlə müzakirə etməkdən çəkinmək lazım deyil.

Mənbələr:
- [NHS: Urinary incontinence](https://www.nhs.uk/conditions/urinary-incontinence/)
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)

Ətraflı məqalə: [Menopauza dövründə intim qulluq ehtiyacları niyə dəyişir?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauza-dovrunde-intim-qulluq-ehtiyaclari-niye-deyisir)

### Çanaq dibi məşqləri (Kegel)

Digər adları: Kegel məşqləri

Çanaq dibi məşqləri uşaqlığın, sidik kisəsinin və bağırsağın altındakı çanaq dibi əzələlərini gücləndirmək üçün edilən sıxma və boşaltma məşqləridir. Bu əzələlər sidiyi və qazı saxlamağa çalışarkən sıxılan əzələlərdir. NHS-ə görə sidik qaçırmanı azaltmaqda təsirli ola bilər; düzgün edilməli, qısa və uzun sıxmaları birlikdə əhatə etməlidir və faydanın görünməsi bir neçə ay çəkə bilər.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Məşqi düzgün edib-etmədiyinizdən əmin deyilsinizsə, həkiminizlə məsləhətləşin; həkim sizi çanaq dibi məşqləri üzrə ixtisaslaşmış fizioterapevtə yönləndirə bilər.

Mənbələr:
- [NHS: How to help a weak bladder (urinary incontinence)](https://www.nhs.uk/conditions/urinary-incontinence/10-ways-to-stop-leaks/)
- [MedlinePlus: Kegel exercises - self-care](https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000141.htm)

Ətraflı məqalə: [Menopauza dövründə intim qulluq ehtiyacları niyə dəyişir?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauza-dovrunde-intim-qulluq-ehtiyaclari-niye-deyisir)

### Təkrarlanan sidik yolu infeksiyası

Digər adları: təkrarlanan SYİ yaxud təkrarlanan sistit

Təkrarlanan sidik yolu infeksiyası müalicədən sonra geri qayıdan və ya 6 ay ərzində 2, 12 ay ərzində 3 dəfə baş verən sidik yolu infeksiyasıdır. NHS-ə görə perimenopauza və menopauzada bu infeksiyalar və ya onlara bənzəyən simptomlar tezləşə bilər: sidik ifrazı zamanı ağrı və ya yanma, gecələr də daxil olmaqla sidiyə daha tez-tez getmə. Həkim bu dövrdə estrogenli vaginal müalicə yaza bilər.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Simptomlar sürətlə pisləşirsə və ya müalicəyə başladıqdan sonra 2 gün ərzində yaxşılaşmırsa; qarnın aşağı hissəsində və ya beldə, qabırğaların bir az aşağısında ağrı, sidikdə qan, çox yüksək və ya çox aşağı bədən hərarəti, yaxud titrəmə varsa və ya infeksiyalar tez-tez təkrarlanırsa, vaxt itirmədən həkimə müraciət edin. Huşun dumanlanması, yuxululuq və ya danışmaqda çətinlik olarsa, təcili tibbi yardıma müraciət edin.

Mənbələr:
- [NHS: Urinary tract infections (UTIs)](https://www.nhs.uk/conditions/urinary-tract-infections-utis/)
- [NHS: Symptoms of menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/)

Ətraflı məqalə: [Menopauza dövründə intim qulluq ehtiyacları niyə dəyişir?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauza-dovrunde-intim-qulluq-ehtiyaclari-niye-deyisir)

## Müalicə üsulları

### Menopauzal hormon terapiyası (MHT, HRT)

Digər adları: hormon əvəzedici terapiya

Menopauzal hormon terapiyası menopauzada azalan hormonları, adətən estrogeni, uşaqlığı olanlarda isə həm də progestogeni əvəz edən dərman müalicəsidir. The Menopause Society-nin 2022-ci il mövqe bəyanatı hormon terapiyasını vazomotor simptomlar və genitouriner sindrom üçün ən təsirli müalicə hesab edir; risklər növündən, dozasından, müddətindən, istifadə yolundan, başlama vaxtından və progestogen istifadə olunub-olunmamasından asılı olaraq dəyişir. Qərar həkimlə birlikdə verilir.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Hormon terapiyasına başlamaq, onu davam etdirmək və ya dayandırmaq qərarını həkiminizlə birlikdə verin; NHS-ə görə süd vəzi, yumurtalıq və ya uşaqlıq xərçəngi, yaxud qan laxtası keçmişi və müalicə olunmamış yüksək qan təzyiqi kimi vəziyyətlər uyğunluğa təsir edir.

Mənbələr:
- [NHS: About hormone replacement therapy (HRT)](https://www.nhs.uk/medicines/hormone-replacement-therapy-hrt/about-hormone-replacement-therapy-hrt/)
- [The Menopause Society (NAMS): The 2022 hormone therapy position statement, Menopause 2022](https://doi.org/10.1097/GME.0000000000002028)
- [NICE NG23: Menopause: identification and management](https://www.nice.org.uk/guidance/ng23/chapter/Recommendations)

Ətraflı məqalə: [Menopauzada hormon terapiyası, yoxsa təbii qida əlavəsi?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauzada-hormon-terapiyasi-yoxsa-tebii-qida-elavesi)

### Transdermal hormon terapiyası

Digər adları: estrogen plastırı, estrogen geli, yaxud estrogen spreyi

Transdermal hormon terapiyası estrogenin dəri vasitəsilə, plastır, gel və ya sprey şəklində verildiyi hormon terapiyasıdır; hormon dəridən yavaş-yavaş qana keçir. NHS-ə görə hormon həbləri qan laxtası və insult riskini bir qədər artıra bilər, amma bu risk çox aşağıdır; plastır, gel və sprey isə qan laxtası riskini artırmır. Uşaqlığı olanlar estrogen gelini və ya spreyini progestogenlə birlikdə istifadə edir.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Qan laxtası riskiniz varsa, hormon terapiyasının hansı yolla qəbul ediləcəyini həkiminizlə müzakirə edin; NHS-ə görə bu halda adətən həb əvəzinə plastır, gel və ya sprey tövsiyə olunur.

Mənbələr:
- [NHS: Types of hormone replacement therapy (HRT)](https://www.nhs.uk/medicines/hormone-replacement-therapy-hrt/types-of-hormone-replacement-therapy-hrt/)
- [NHS: Benefits and risks of hormone replacement therapy (HRT)](https://www.nhs.uk/medicines/hormone-replacement-therapy-hrt/benefits-and-risks-of-hormone-replacement-therapy-hrt/)
- [The Menopause Society: Menopause Glossary](https://menopause.org/patient-education/menopause-glossary)

Ətraflı məqalə: [Menopauzada hormon terapiyası, yoxsa təbii qida əlavəsi?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauzada-hormon-terapiyasi-yoxsa-tebii-qida-elavesi)

### Vaginal estrogen

Digər adları: lokal estrogen müalicəsi

Vaginal estrogen vaginaya krem, gel, həb, şam və ya halqa şəklində tətbiq olunan aşağı dozalı estrogen müalicəsidir. NICE-a görə menopauza ilə əlaqəli cinsiyyət orqanları və sidik yolu simptomları olanlara təklif olunur; təsiri əsasən yerlidir və qana çox az keçir. NHS-ə görə hormon terapiyasının adi risklərini daşımır və uşaqlığı olanlar da progestogen olmadan istifadə edə bilər; isti basmalara isə kömək etmir.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Süd vəzi xərçəngi keçmişiniz varsa, vaginal estrogenin sizə uyğun olub-olmadığını həkiminizlə müzakirə edin.

Mənbələr:
- [NICE NG23: Menopause: identification and management](https://www.nice.org.uk/guidance/ng23/chapter/Recommendations)
- [NHS: Types of hormone replacement therapy (HRT)](https://www.nhs.uk/medicines/hormone-replacement-therapy-hrt/types-of-hormone-replacement-therapy-hrt/)
- [The Menopause Society: Menopause Glossary](https://menopause.org/patient-education/menopause-glossary)

Ətraflı məqalə: [Menopauza dövründə intim qulluq ehtiyacları niyə dəyişir?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauza-dovrunde-intim-qulluq-ehtiyaclari-niye-deyisir)

### Progestogen

Progestogen təbii və ya sintetik progesterona bənzər hormonların ümumi adıdır; yumurtalıqların hasil etdiyi ilə eyni quruluşlu progesteron və onun kimi təsir göstərmək üçün hazırlanmış progestinlər bu qrupa daxildir. NHS-ə görə uşaqlığı olan şəxslər hormon terapiyasında estrogenlə birlikdə progestogen istifadə edir; bu, uşaqlıq xərçəngi riskinə qarşı qorunmağa kömək edir. Progestogen həb, kombinə edilmiş plastır və ya uşaqlıqdaxili sistem vasitəsilə qəbul edilə bilər.

Mənbələr:
- [The Menopause Society: Menopause Glossary](https://menopause.org/patient-education/menopause-glossary)
- [NHS: Types of hormone replacement therapy (HRT)](https://www.nhs.uk/medicines/hormone-replacement-therapy-hrt/types-of-hormone-replacement-therapy-hrt/)
- [NHS: Treatment for menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/treatment/)

Ətraflı məqalə: [Menopauzada hormon terapiyası, yoxsa təbii qida əlavəsi?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauzada-hormon-terapiyasi-yoxsa-tebii-qida-elavesi)

### Koqnitiv-davranış terapiyası (KDT)

Digər adları: CBT

Koqnitiv-davranış terapiyası terapevtin insana düşüncə və davranış tərzini dəyişməyə kömək etdiyi danışıq terapiyasıdır. NHS menopauzada isti basmalar və gecə tərləmələri üçün təklif oluna biləcəyini qeyd edir. NICE isti basmalarda menopauzaya xas koqnitiv-davranış terapiyasının hormon terapiyasına əlavə olaraq və ya hormon terapiyası uyğun olmayan, yaxud onu istəməyən şəxslərdə nəzərdən keçirilə biləcəyini bildirir; The Menopause Society də bu məqsədlə tövsiyə edir.

Mənbələr:
- [NHS: Cognitive behavioural therapy (CBT)](https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/cognitive-behavioural-therapy-cbt/)
- [NHS: Treatment for menopause and perimenopause](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/treatment/)
- [NICE NG23: Menopause: identification and management](https://www.nice.org.uk/guidance/ng23/chapter/Recommendations)
- [The Menopause Society (NAMS): The 2023 nonhormone therapy position statement, Menopause 2023](https://doi.org/10.1097/GME.0000000000002200)

Ətraflı məqalə: [Menopauzada hormon terapiyası, yoxsa təbii qida əlavəsi?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauzada-hormon-terapiyasi-yoxsa-tebii-qida-elavesi)

## Bitki mənşəli və qida əlavələri

### Fitoestrogenlər

Fitoestrogenlər kimyəvi quruluşu qadın hormonu estrogenə bənzəyən bitki mənşəli maddələrdir. Soya və qırmızı yoncadakı izoflavonlar, eləcə də kətan toxumu bu qrupun məlum mənbələrindəndir. NIH-ə bağlı NCCIH-ə görə fitoestrogenlərin və digər bitki mənşəli qida əlavələrinin menopauza simptomlarını aradan qaldırdığı açıq şəkildə göstərilməyib; Cochrane icmalı da isti basmalara təsiri ilə bağlı qəti sübut tapmayıb.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Bitki mənşəli qida əlavəsi qəbul etməyi düşünürsünüzsə, istifadə etdiyiniz dərmanlar və sağlamlıq vəziyyətiniz baxımından həkiminizlə və ya əczaçınızla məsləhətləşin.

Mənbələr:
- [NIH, NCCIH: Menopausal Symptoms: In Depth](https://www.nccih.nih.gov/health/menopausal-symptoms-in-depth)
- [Cochrane: Phytoestrogens for menopausal vasomotor symptoms (Lethaby və həmmüəlliflər, 2013)](https://doi.org/10.1002/14651858.CD001395.pub4)

Ətraflı məqalə: [Menopauzada hormon terapiyası, yoxsa təbii qida əlavəsi?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauzada-hormon-terapiyasi-yoxsa-tebii-qida-elavesi)

### İzoflavonlar

İzoflavonlar soya və qırmızı yoncada olan, quruluşu estrogen hormonuna bənzəyən bitki mənşəli birləşmələrdir və fitoestrogenlər qrupuna daxildir. Soya əlavələrinin tərkibində soya zülalı, izoflavonlar və ya başqa komponentlər ola bilər. NIH-ə bağlı NCCIH-ə görə soya izoflavonu əlavələrinin isti basmalara mümkün təsiri kiçik ola bilər və tədqiqat nəticələri tam ardıcıl deyil.

Mənbələr:
- [NIH, NCCIH: Soy](https://www.nccih.nih.gov/health/soy)
- [NIH, NCCIH: Menopausal Symptoms: In Depth](https://www.nccih.nih.gov/health/menopausal-symptoms-in-depth)

Ətraflı məqalə: [Menopauzada hormon terapiyası, yoxsa təbii qida əlavəsi?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauzada-hormon-terapiyasi-yoxsa-tebii-qida-elavesi)

### Genistein

Genistein fitoestrogen xüsusiyyətinə malik izoflavondur; quruluşu estrogen hormonuna bənzəyir. Tədqiqatlarda soya, qırmızı yonca və genistein ekstraktları ayrı qruplar kimi öyrənilib. 2013-cü il Cochrane icmalı fitoestrogen əlavələrinin isti basmalara və gecə tərləmələrinə qəti təsirini göstərə bilməyib; qatılaşdırılmış genistein ekstraktlarının ayrıca araşdırılmasını tövsiyə edib.

Mənbələr:
- [NIH, PubChem: Genistein](https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Genistein)
- [Cochrane: Phytoestrogens for menopausal vasomotor symptoms (Lethaby və həmmüəlliflər, 2013)](https://doi.org/10.1002/14651858.CD001395.pub4)

Ətraflı məqalə: [Menopauzada hormon terapiyası, yoxsa təbii qida əlavəsi?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauzada-hormon-terapiyasi-yoxsa-tebii-qida-elavesi)

### Qırmızı yonca

Digər adları: Trifolium pratense

Qırmızı yonca Avropa, Mərkəzi Asiya və Şimali Afrikadan mənşəli, paxlalılar fəsiləsindən olan bitkidir; quruluşu estrogenə bənzəyən izoflavonlar ehtiva edir və onun əlavələri qadın sağlamlığı üçün satışa çıxarılır. NIH-ə bağlı NCCIH-ə görə isti basmalarla bağlı aparılmış tədqiqatların nəticələri ziddiyyətlidir və bəzilərində qərəzlilik riski yüksəkdir. 2013-cü il Cochrane icmalında da qırmızı yonca ekstraktı plasebodan əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənməyib.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Estrogen qəbul etməməli olduğunuz bir vəziyyətiniz varsa, hamiləsinizsə və ya əmizdirirsinizsə, qırmızı yonca əlavəsindən istifadə etməzdən əvvəl həkiminizlə və ya əczaçınızla məsləhətləşin.

Mənbələr:
- [NIH, NCCIH: Red Clover](https://www.nccih.nih.gov/health/red-clover)
- [Cochrane: Phytoestrogens for menopausal vasomotor symptoms (Lethaby və həmmüəlliflər, 2013)](https://doi.org/10.1002/14651858.CD001395.pub4)
- [NIH, NCCIH: Menopausal Symptoms: In Depth](https://www.nccih.nih.gov/health/menopausal-symptoms-in-depth)

Ətraflı məqalə: [Menopauzada hormon terapiyası, yoxsa təbii qida əlavəsi?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauzada-hormon-terapiyasi-yoxsa-tebii-qida-elavesi)

### Kətan toxumu

Kətan toxumu kətan bitkisinin toxumudur; NIH-ə bağlı NCCIH onu fitoestrogen mənbələri sırasında sayır. Kətan toxumu və kətan yağı əlavələrinin tərkibində adətən omeqa-3 yağ turşusu olan alfa-linolen turşusu (ALA) var. NCCIH-ə görə kətan toxumu məhsulları isti basmaları azaltmaqda plasebodan daha təsirli olmayıb. Çiy və ya yetişməmiş kətan toxumu yeyilməməlidir; tərkibində zəhərli ola biləcək birləşmələr ola bilər.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Qanı durulaşdıran və ya başqa bir dərman qəbul edirsinizsə, kətan toxumunu və ya kətan yağını qida əlavəsi kimi istifadə etməzdən əvvəl həkiminizlə məsləhətləşin.

Mənbələr:
- [NIH, NCCIH: Menopausal Symptoms: In Depth](https://www.nccih.nih.gov/health/menopausal-symptoms-in-depth)
- [NIH, NCCIH: Flaxseed and Flaxseed Oil](https://www.nccih.nih.gov/health/flaxseed-and-flaxseed-oil)

Ətraflı məqalə: [Menopauzada hormon terapiyası, yoxsa təbii qida əlavəsi?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauzada-hormon-terapiyasi-yoxsa-tebii-qida-elavesi)

### Simisifuqa

Digər adları: Black Cohosh, Actaea racemosa, yaxud Cimicifuga racemosa

Simisifuqa qaymaqçiçəyikimilər fəsiləsindən olan, Şimali Amerikada bitən bitkidir; kökü və kökümsovu qida əlavələrində istifadə olunur və menopauza simptomları üçün satışa çıxarılır. Sübutlar ziddiyyətlidir: 2012-ci il Cochrane icmalı istifadəsini dəstəkləyəcək kifayət qədər sübut tapmayıb, NIH-ə bağlı NCCIH-in istinad etdiyi 2023-cü il icmalı isə mümkün fayda bildirib. The Menopause Society bitki mənşəli qida əlavələrini isti basmalar üçün tövsiyə etmir.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Qaraciyər xəstəliyiniz varsa, simisifuqa qəbul etməzdən əvvəl həkiminizlə məsləhətləşin; qəbul edərkən qarın ağrısı, tünd rəngli sidik və ya sarılıq kimi qaraciyər əlamətləri yaranarsa, qəbulu dayandırıb həkimə müraciət edin.

Mənbələr:
- [NIH, NCCIH: Black Cohosh](https://www.nccih.nih.gov/health/black-cohosh)
- [Cochrane: Black cohosh (Cimicifuga spp.) for menopausal symptoms (Leach və Moore, 2012)](https://doi.org/10.1002/14651858.CD007244.pub2)
- [The Menopause Society (NAMS): The 2023 nonhormone therapy position statement, Menopause 2023](https://doi.org/10.1097/GME.0000000000002200)
- [NIH, NCCIH: Menopausal Symptoms: In Depth](https://www.nccih.nih.gov/health/menopausal-symptoms-in-depth)

Ətraflı məqalə: [Menopauzada hormon terapiyası, yoxsa təbii qida əlavəsi?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauzada-hormon-terapiyasi-yoxsa-tebii-qida-elavesi)

### D vitamini

D vitamini orqanizmdəki kalsium və fosfatın miqdarını tənzimləməyə kömək edən vitamindir; bu minerallar sümük, diş və əzələ sağlamlığı üçün lazımdır. Orqanizm onu açıq havada dəriyə düşən günəş işığı ilə hasil edir; bir neçə qida məhsulunda da olur. NHS-ə görə böyüklərə gündə 10 mikroqram D vitamini lazımdır; NHS menopauzada sümükləri qorumağın yolları sırasında D vitamini əlavəsini də sayır.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Uzun müddət həddindən artıq D vitamini əlavəsi qəbul etmək orqanizmdə kalsiumun toplanmasına səbəb olaraq sümükləri zəiflədə, böyrəklərə və ürəyə zərər verə bilər; əlavənin dozası barədə həkiminizlə və ya əczaçınızla məsləhətləşin.

Mənbələr:
- [NHS: Vitamins and minerals, Vitamin D](https://www.nhs.uk/conditions/vitamins-and-minerals/vitamin-d/)
- [NHS: Things you can do to help menopause and perimenopause symptoms](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/things-you-can-do/)

Ətraflı məqalə: [Menopauza dövründə metabolizmi və enerjini necə qoruyaq?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauza-dovrunde-metabolizmi-ve-enerjini-nece-qoruyaq)

### Kalsium

Kalsium sümüklərin qurulmasına və dişlərin sağlam qalmasına kömək edən, ürək döyüntüsü də daxil olmaqla əzələ yığılmalarını tənzimləyən və qanın normal laxtalanmasını təmin edən mineraldır. NHS-ə görə 19 yaş və yuxarı böyüklərə gündə 700 milliqram kalsium lazımdır və bunun hamısı müxtəlif, balanslı qidalanma ilə təmin oluna bilər. NHS menopauzada sümükləri qorumaq üçün süd, qatıq və yarpaqlı kələm kimi kalsiumla zəngin qidaları tövsiyə edir.

**Nə vaxt həkimə müraciət etməli?** Qida əlavəsi qəbul edəcəksinizsə, dozanı həkiminizlə və ya əczaçınızla müzakirə edin; NHS-ə görə gündə 1500 milliqramdan çox kalsium qarın ağrısına və ishala səbəb ola bilər.

Mənbələr:
- [NHS: Vitamins and minerals, Calcium](https://www.nhs.uk/conditions/vitamins-and-minerals/calcium/)
- [NHS: Things you can do to help menopause and perimenopause symptoms](https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/things-you-can-do/)

Ətraflı məqalə: [Menopauza dövründə metabolizmi və enerjini necə qoruyaq?](https://www.carewithki.com/az/meqaleler/menopauza-dovrunde-metabolizmi-ve-enerjini-nece-qoruyaq)

_Bu lüğət ümumi məlumat verir; diaqnoz qoymur, müalicə tövsiyə etmir və həkim müayinəsini əvəz etmir. Simptomlarınız və ya istifadə etdiyiniz dərmanlarla bağlı həkiminizlə və ya əczaçınızla məsləhətləşin._